მისი პრაქტიკა ეფუძნება დოქტრინალურ ანალიზს, სასამართლო პრაქტიკას და საერთაშორისო სტანდარტებს, რაც აყალიბებს მას, როგორც ექსპერტ იურისტსა და საერთაშორისო არბიტრს, რომელიც ორიენტირებულია რთული საქმეების ეფექტურად გადაწყვეტაზე და კლიენტის ინტერესების მაქსიმალურ დაცვაზე. საადვოკატო ბიურო „ნაკაშიძე და პარტნიორები“ კლიენტებს ემსახურება საქართველოში თბილისში, ასევე იტალიაში - რომსა და ბარში, რაც განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს იმ პირებისთვის, რომლებიც ცხოვრობენ საზღვარგარეთ, თუმცა ქონებრივი ან სამართლებრივი ინტერესები აქვთ საქართველოში.

სამართლებრივი საფუძვლები წარმოადგენს იმ ფუნდამენტურ ნორმატიულ და დოქტრინალურ სისტემას, რომლის გარეშე შეუძლებელია არც ერთი სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა. ნებისმიერი გარიგება, ქონებრივი ტრანზაქცია, სასამართლო დავა თუ ადმინისტრაციული გადაწყვეტილება ეფუძნება სწორედ სამართლებრივ საფუძვლებს, რომლებიც განსაზღვრავს მოქმედების კანონიერებას, შედეგის სტაბილურობასა და სამართლებრივი დაცვის შესაძლებლობას. შესაბამისად, სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობა ან მისი არასწორი განსაზღვრა პრაქტიკაში იწვევს ყველაზე მძიმე შედეგებსგარიგების ბათილობას, ქონების დაკარგვას და ხანგრძლივ სასამართლო დავებს.

კანონის იერარქია საქართველოში:

1. საქართველოს კონსტიტუცია

2. საერთაშორისო სამართალი და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია (ECHR)

3. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი

4. სპეციალური კანონმდებლობა (მაგ. საჯარო რეესტრის შესახებ კანონი)

5. სასამართლო პრაქტიკა (უზენაესი სასამართლო)

საქართველოს სამართლებრივი სისტემა აგებულია მკაცრი იერარქიის პრინციპზე, რაც გულისხმობს, რომ თითოეულ ნორმატიულ აქტს გააჩნია თავისი ადგილი და იურიდიული ძალა. ამ იერარქიის სათავეში დგას საქართველოს კონსტიტუცია, რომელიც წარმოადგენს უმაღლესი ძალის მქონე სამართლებრივ აქტს. კონსტიტუციის 21-ე მუხლი ადგენს, რომ საკუთრება აღიარებული და უზრუნველყოფილია, ხოლო მისი შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონით, საჯარო ინტერესის არსებობისას და პროპორციულობის დაცვით. სწორედ ეს პრინციპი წარმოადგენს ნებისმიერი ქონებრივი ურთიერთობის შეფასების საწყის წერტილს.

კონსტიტუციური ჩარჩოს შემდეგ განსაკუთრებული ადგილი უკავია საერთაშორისო სამართალს, განსაკუთრებით ადამიანის უფლებათა ევროპულ კონვენციას (ECHR). მისი პირველი დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლი უზრუნველყოფს ქონების მშვიდობიანი სარგებლობის უფლებას, ხოლო ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა ამ ნორმას ავითარებს პროპორციულობისა და სამართლიანი ბალანსის პრინციპის მეშვეობით. ევროპული სასამართლო მიუთითებს, რომ ნებისმიერი ჩარევა უნდა იყოს არა მხოლოდ კანონიერად დასაბუთებული, არამედ არ უნდა აკისრებდეს ინდივიდს გადაჭარბებულ და არაპროპორციულ ტვირთს, რაც პირდაპირ აისახება ეროვნულ სამართალზეც.

იერარქიის შემდეგ დონეზე განთავსებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, რომელიც წარმოადგენს კერძო სამართლის ბირთვს. სსკ-ის 50-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომ გარიგება არის მხარეთა ნების გამოვლენა, რაც ნიშნავს, რომ სამართლებრივი შედეგი დამოკიდებულია რეალურ ნებაზე. ამავე დროს, სსკ-ის 54–56-ე მუხლები ადგენს იმ შემთხვევებს, როდესაც გარიგება კარგავს იურიდიულ ძალას. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სსკ-ის 56-ე მუხლი, რომლის მიხედვით, თუ გარიგება სხვა გარიგების დასაფარად არის დადებული, გამოიყენება დაფარული ურთიერთობის წესები. ეს ნორმა წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ ინსტრუმენტს პრაქტიკაში, რადგან იგი სასამართლოს აძლევს შესაძლებლობას დაადგინოს რეალური სამართლებრივი ურთიერთობა და არა ფორმალური სახელწოდება.

სწორედ ამ მიდგომას ავითარებს საქართველოს უზენაესი სასამართლო, რომლის პრაქტიკაში მკაფიოდ იკვეთება, რომ სამართლებრივი ურთიერთობის შეფასებისას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება რეალურ ეკონომიკურ შინაარსს. სასამართლო მიუთითებს, რომ აუცილებელია დადგინდეს მხარეთა რეალური მიზანი და არა მხოლოდ გარიგების ფორმალური სახე. შედეგად, პრაქტიკაში არაერთხელ დადგენილა, რომ ფორმალურად დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება რეალურად წარმოადგენს სესხისა და უზრუნველყოფის ურთიერთობას, რაც სრულად ცვლის სამართლებრივ შედეგს.

ამავე დროს, საჯარო რეესტრის შესახებ კანონით რეგულირდება ქონებრივი უფლებების რეგისტრაცია და სამართლებრივი ნდობა. რეესტრის ჩანაწერი სარგებლობს ნდობის პრეზუმფციით, რაც ნიშნავს, რომ მესამე პირებს შეუძლიათ დაეყრდნონ მას, თუმცა ეს პრეზუმფცია არ არის აბსოლუტური და შესაძლებელია მისი გასაჩივრება, თუ იგი არ შეესაბამება რეალურ მდგომარეობას.

თანამედროვე სამართალში განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს ფორმასა და შინაარსს შორის განსხვავება. ტრადიციული მიდგომა ეფუძნებოდა ფორმასხელშეკრულების სახელწოდებას, ფორმალურ რეგისტრაციას და ტექსტს. თუმცა თანამედროვე სამართლებრივი აზროვნება და სასამართლო პრაქტიკა გადავიდა შინაარსობრივ ანალიზზე, სადაც გადამწყვეტია რეალური ეკონომიკური მიზანი და სამართლებრივი ფუნქცია.

სწორედ ამიტომ, როგორც საქართველოს უზენაესი სასამართლო, ისე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, ერთხმად ადგენს პრინციპს, რომ ფორმა არ არის გადამწყვეტიგადამწყვეტია შინაარსი. ეს ნიშნავს, რომ სამართლებრივი საფუძვლის შეფასება უნდა განხორციელდეს კომპლექსურად და მოიცავდეს რამდენიმე კრიტიკულ ელემენტს: ნორმატიულ შესაბამისობას, რეალურ ნებას, შინაარსობრივ სისწორეს და პროპორციულობას.

პრაქტიკაში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული შეცდომა არის ფორმის ბრმად ნდობა, რაც ხშირად იწვევს ქონების დაკარგვას, ფინანსურ ზარალს და მრავალწლიან სასამართლო დავებს. სწორედ ამიტომ, სამართლებრივი საფუძვლის სწორად განსაზღვრა წარმოადგენს პრაქტიკულად გადამწყვეტ ფაქტორს, რომელიც განსაზღვრავს როგორც ქონებრივ უსაფრთხოებას, ისე დავის საბოლოო შედეგს.

საბოლოოდ, სამართლებრივი საფუძვლები უნდა განვიხილოთ როგორც მრავალშრიანი სისტემა, სადაც კონსტიტუცია ქმნის ფუნდამენტს, საერთაშორისო სამართალი ამყარებს სტანდარტს, სამოქალაქო კოდექსი არეგულირებს ურთიერთობებს, ხოლო სასამართლო პრაქტიკა ანიჭებს მათ რეალურ მნიშვნელობას.

თანამედროვე სამართალი ეფუძნება იმ პრინციპს, რომ სამართლებრივი საფუძველი არის ფორმის, ნებისა და რეალური შინაარსის ერთობლიობა, რომელიც საბოლოოდ ფასდება სასამართლოს მიერ პროპორციულობის სტანდარტით, და სწორედ ამ ერთობლიობის სწორი გააზრება განსაზღვრავს სამართლებრივი დაცვის ეფექტიანობას და წარმატებული შედეგის მიღწევას.

თუ გჭირდებათ სამართლებრივი საფუძვლების სიღრმისეული ანალიზი, ქონებრივი და ვალდებულებითი ურთიერთობების სამართლებრივი შეფასება, სასამართლო დავების ეფექტური მართვა ან თქვენი ინტერესების დაცვა ეროვნულ და საერთაშორისო სამართლებრივ სივრცეში, საადვოკატო ბიურო „ნაკაშიძე და პარტნიორები“ გთავაზობთ კომპლექსურ, დოქტრინალურად გამყარებულ და შედეგზე ორიენტირებულ იურიდიულ მომსახურებას.

ნათია ნაკაშიძე არის გამოცდილი და მაღალკვალიფიციური ადვოკატი, რომელიც წარმატებით საქმიანობს როგორც საქართველოში, ასევე საერთაშორისო დონეზე იტალია - რომი, ბარი) და უზრუნველყოფს კლიენტების ინტერესების სტრატეგიულ, ეფექტურ და პროფესიულ დაცვას.

საქართველო | თბილისი | იტალია | რომი | ბარი

www.iuristi.com

მისი პრაქტიკა ეფუძნება დოქტრინალურ ანალიზს, სასამართლო პრაქტიკას და საერთაშორისო სტანდარტებს, რაც აყალიბებს მას, როგორც ექსპერტ იურისტსა და საერთაშორისო არბიტრს, რომელიც ორიენტირებულია რთული საქმეების ეფექტურად გადაწყვეტაზე და კლიენტის ინტერესების მაქსიმალურ დაცვაზე.

საადვოკატო ბიურო ნაკაშიძე და პარტნიორები კლიენტებს ემსახურება საქართველოში თბილისში, ასევე იტალიაში რომსა და ბარში, რაც განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს იმ პირებისთვის, რომლებიც ცხოვრობენ საზღვარგარეთ, თუმცა ქონებრივი ან სამართლებრივი ინტერესები აქვთ საქართველოში.

ბინის გირავნობა საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად გამოყენებული სამართლებრივი ინსტიტუტია, თუმცა სწორედ ამ სფეროში ხდება პრაქტიკაში ყველაზე მძიმე შეცდომებიც. ადამიანების დიდი ნაწილი ბინის დაგირავებას აღიქვამს როგორც ჩვეულებრივ ფინანსურ ოპერაციას, მაშინ როდესაც სამართლებრივად საქმე გვაქვს არა მხოლოდ სესხთან, არამედ ნივთობრივ უფლებასთან, საჯარო რეესტრის ჩანაწერთან, პრიორიტეტის სისტემასთან, შესაძლო მესამე პირის უფლებებთან და, ზოგიერთ შემთხვევაში, ისეთი გარიგების შეფასებასთანაც, რომელიც ფორმალურად ნასყიდობაა, მაგრამ რეალურად სესხისა და უზრუნველყოფის ურთიერთობას ფარავს. ამიტომ ბინის გირავნობა არ არის მხოლოდ ფულის მიღების საშუალება ის არის მაღალი რისკის სამართლებრივი კონსტრუქცია, რომლის არასწორმა გაფორმებამ შეიძლება გამოიწვიოს ბინის დაკარგვა, აღსრულება, მრავალწლიანი დავა ან გარიგების ბათილობა.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი იპოთეკას არეგულირებს, როგორც მოთხოვნის უზრუნველყოფის სანივთო საშუალებას. კოდექსის 286-ე მუხლის მიხედვით, უძრავი ნივთი შეიძლება დაიტვირთოს ისე, რომ უზრუნველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება, სხვა კრედიტორებთან შედარებით პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით. ამავე კოდექსის 289-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომ იპოთეკა იურიდიულ ძალას იძენს საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან, ხოლო 301-ე მუხლი ადგენს, რომ თუ მოვალე არ დააკმაყოფილებს მოთხოვნას, რომლის უზრუნველყოფის საშუალებაც არის იპოთეკა, იპოთეკარი უფლებამოსილია მოითხოვოს უძრავი ნივთის რეალიზაცია, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. სწორედ ამ სამ ნორმაში ჩანს იპოთეკის არსი: ერთი მხრივ, მესაკუთრე ინარჩუნებს საკუთრებას, მაგრამ, მეორე მხრივ, კრედიტორი იძენს ძლიერ სანივთო ბერკეტს, რომელიც ვალის შეუსრულებლობისას რეალურ ეკონომიკურ შედეგს წარმოშობს.

დოქტრინალურად იპოთეკის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი თავისებურება მისი ორმაგი ბუნებაა. იგი ერთდროულად უკავშირდება ვალდებულებით ურთიერთობასაც და ნივთობრივ სამართალსაც. სწორედ ამიტომ, პრაქტიკაში ხშირად გვხვდება მცდარი მოლოდინი, თითქოს სესხის ხელშეკრულების არსებობა ან არარსებობა ავტომატურად წყვეტს იპოთეკის ბედს. სინამდვილეში, იპოთეკის არსებობას განსაზღვრავს არა მხოლოდ ძირითადი მოთხოვნის შინაარსი, არამედ მისი რეგისტრაციული გამოხატულება და ის, თუ როგორია მხარეთა რეალური სამართლებრივი ნება. ამაშია იპოთეკური დავების სირთულეც: მოსამართლეს ხშირად უწევს არა მხოლოდ ხელშეკრულების სიტყვასიტყვით წაკითხვა, არამედ იმის დადგენა, თუ რეალურად რას ფარავდა კონკრეტული გარიგება ნამდვილ ნასყიდობას, იპოთეკურ უზრუნველყოფას, თუ სხვა, თვალთმაქცურ კონსტრუქციას. ასეთ შემთხვევებში განსაკუთრებულ როლს თამაშობს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 55-ე და 56-ე მუხლები, რომლებიც ეხება მართლსაწინააღმდეგო ან ამორალურ გარიგებას, გავლენის ბოროტად გამოყენებას და მოჩვენებით ან თვალთმაქცურ გარიგებებს.

საჯარო რეესტრი იპოთეკურ ურთიერთობებში არა ტექნიკური, არამედ არსებითი სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. იპოთეკის რეგისტრაცია ქმნის არა მხოლოდ არსებობის, არამედ პრიორიტეტის საკითხსაც. პრაქტიკაში ეს იმას ნიშნავს, რომ ერთი და იმავე ქონებაზე რამდენიმე დატვირთვის არსებობისას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს იმას, ვინ რომელი უფლება პირველად დაარეგისტრირა. სწორედ ამიტომ, იპოთეკურ დავებში ძალიან ხშირად დავის საგანია არა მხოლოდ ხელშეკრულება, არამედ რეესტრის ჩანაწერის სისწორე, მისი შინაარსი, რეგისტრაციის საფუძველი და რეგისტრაციის მომენტი. უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაში მკაფიოდ იკვეთება მიდგომა, რომ საჯარო რეესტრის მონაცემები სარგებლობს ნდობის პრეზუმფციით, თუმცა ეს პრეზუმფცია არ არის აბსოლუტური: თუ დადგინდება, რომ ჩანაწერი ემყარებოდა კანონდარღვევით ან არაკეთილსინდისიერად შედგენილ გარიგებას, შესაძლებელია თვითონ ჩანაწერისა და მის უკან მდგომი უფლების გასაჩივრება. ამიტომ ბინის გირავნობასთან დაკავშირებულ თითოეულ საქმეში პირველი ნაბიჯი უნდა იყოს არა მხოლოდ ხელშეკრულების, არამედ რეესტრის სრული და კრიტიკული შემოწმება.

განსაკუთრებით სერიოზული პრობლემები ჩნდება მაშინ, როდესაც ბინაზე არსებობს მესამე პირის სარგებლობის უფლება. სარგებლობის უფლება, მათ შორის უზუფრუქტის მსგავსი კონსტრუქციები, ქართულ სამართალში დამოუკიდებელ ნივთობრივ უფლებას წარმოადგენს. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ ბინის მესაკუთრეობა და ბინით სარგებლობა შეიძლება სხვადასხვა სუბიექტს ეკუთვნოდეს. ასეთ ვითარებაში იპოთეკა ფორმალურად შეიძლება სრულიად კანონიერად არსებობდეს, მაგრამ მისი რეალიზაცია მნიშვნელოვნად გართულდეს. კრედიტორი შეიძლება აღმოჩნდეს მდგომარეობაში, როდესაც მას აქვს ძლიერი სანივთო უფლება ქონებაზე, თუმცა ქონების ეკონომიკური ღირებულება მკვეთრად კლებულობს, რადგან მესამე პირს აქვს მასზე სარგებლობის რეგისტრირებული უფლება. სწორედ ამიტომ, ბინის დაგირავებისას არა მხოლოდ მესაკუთრეობის, არამედ ყველანაირი რეგისტრირებული შეზღუდული სანივთო უფლების შემოწმება აუცილებელია. წინააღმდეგ შემთხვევაში, იპოთეკა შესაძლოა დარჩეს ფორმალურად მოქმედ ინსტრუმენტად, მაგრამ პრაქტიკულად ვერ უზრუნველყოს კრედიტორის ეფექტიანი დაკმაყოფილება. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბიზნეს სამართალშიც, როდესაც უძრავი ქონება გამოიყენება როგორც საკრედიტო რესურსის მოზიდვის საშუალება და აქტივის ეკონომიკური ფუნქცია გადამწყვეტია.

ქართულ პრაქტიკაში ერთ-ერთი ყველაზე პრობლემური და ხშირად სადავო კონსტრუქციაა „ნასყიდობა გამოსყიდვის უფლებით“. სამოქალაქო კოდექსის 509-ე მუხლის მიხედვით, თუ გამყიდველს ნასყიდობის ხელშეკრულებით აქვს გამოსყიდვის უფლება, ამ უფლების განხორციელება დამოკიდებულია გამყიდველის ნებაზე. უზენაესი სასამართლოს საქმეში №ას-876-834-2013 პირდაპირ არის განმარტებული, რომ გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება განსხვავდება ჩვეულებრივი ნასყიდობისაგან და იგი იძლევა დადგენილ ვადაში ქონების გამოსყიდვის შესაძლებლობას; ამავე გადაწყვეტილებაში სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ ასეთი ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნების განსაზღვრისას მხოლოდ ის ფაქტი, თუ რაში გამოიყენა გამყიდველმა მიღებული თანხა, გადამწყვეტი არ არის. ამავე დროს, უფრო ახალი პრაქტიკა, მათ შორის საქმეები №ას-1090-2021 და №ას-1333-2022, აჩვენებს, რომ სასამართლო ამგვარ დავებში ამოწმებს, ხომ არ იყო გარიგება სინამდვილეში სესხისა და იპოთეკის ურთიერთობა, რომელიც გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ფორმით დაიფარა. საქმის №ას-1333-2022 ტექსტში პირდაპირაა დასმული კითხვა, ხომ არ დაიფარა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებით იპოთეკით უზრუნველყოფილი სასესხო გარიგება სსკ-ის 56.2 მუხლის მნიშვნელობით. სწორედ აქ ჩანს, რომ ქართული სასამართლო პრაქტიკა ფორმის მიღმა რეალურ ეკონომიკურ შინაარსს ეძებს.

ეს თემა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ პრაქტიკაში მოქალაქეები ხშირად ხელს აწერენ არა კლასიკურ იპოთეკას, არამედ ფორმალურად ნასყიდობას გამოსყიდვის უფლებით, იმ მოლოდინით, რომ საქმე „უბრალო სესხს“ ეხება. სწორედ ასეთ დროს არის ყველაზე მაღალი ბინის დაკარგვის რისკი. თუ ვადა გავიდა და გამოსყიდვა არ განხორციელდა, რეესტრში საკუთრება შეიძლება საბოლოოდ გადავიდეს მეორე მხარეზე. ამ კონტექსტში უზენაესი სასამართლოს მიდგომა ორმაგია: ერთი მხრივ, იგი აღიარებს, რომ გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობა თავისთავად დამოუკიდებელი და კანონიერი ინსტიტუტია; მეორე მხრივ, როდესაც მხარე ამტკიცებს, რომ ნასყიდობის ფორმა სინამდვილეში სასესხო ურთიერთობის დასაფარად გამოიყენეს, სასამართლო ამოწმებს, ხომ არ გვაქვს საქმე თვალთმაქცურ გარიგებასთან. სწორედ აქ ერთვება სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 55-ე და 56-ე მუხლები. ამიტომ, პრაქტიკული თვალსაზრისით, ყველაზე მნიშვნელოვანი კითხვა ასეთია: გაფორმდა ნამდვილი ნასყიდობა გამოსყიდვის უფლებით, თუ გარეგნული ფორმით დაიფარა სესხი და იპოთეკა. ამ კითხვაზე პასუხი ხშირად წყვეტს, დაკარგავს თუ არა პირი ბინას.

ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში იპოთეკარის უფლება მოითხოვოს ქონების რეალიზაცია კანონით პირდაპირ არის დადგენილი. თუმცა სამართლებრივი პრობლემა მხოლოდ ამ უფლების არსებობა არ არის. პრაქტიკაში უმთავრესი კითხვებია: რამდენად სამართლიანად მიმდინარეობს აღსრულება, რამდენად რეალურ საბაზრო ფასად იყიდება ქონება, ეძლევა თუ არა მოვალეს ადეკვატური შესაძლებლობა დაიცვას თავი, და ხომ არ იწვევს აღსრულება საკუთრების უფლებაში არაპროპორციულ ჩარევას. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა ამ მიმართულებით განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. საქმეში Rousk v. Sweden სასამართლომ დაადგინა, რომ საჯარო აუქციონზე საცხოვრებელი სახლის გაყიდვა და შემდგომი გამოსახლება გარემოებათა ერთობლიობაში არღვევდა როგორც საკუთრების მშვიდობიანი სარგებლობის უფლებას, ისე საცხოვრებლის პატივისცემის უფლებას. საქმეში Vaskrsić v. Slovenia ევროპულმა სასამართლომ ასევე დაადგინა პირველი დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლის დარღვევა, როდესაც განმცხადებლის სახლი საჯარო აუქციონზე გაიყიდა. ამ პრაქტიკიდან გამოდის, რომ საკუთრების დაკარგვის სამართლებრივი მექანიზმი მხოლოდ ფორმალურად კანონიერად არსებობა არ კმარა აუცილებელია პროპორციულობისა და სამართლიანი ბალანსის დაცვაც.

ბიზნეს სამართლის ჭრილში იპოთეკა კიდევ უფრო რთულ ფუნქციას იძენს. ბიზნეს სუბიექტებისთვის უძრავი ქონება ხშირად არა მხოლოდ საცხოვრებელი, არამედ კომერციული აქტივი, ოპერაციული რესურსი ან საკრედიტო უზრუნველყოფის მთავარი საშუალებაა. ამიტომ ბინის ან სხვა უძრავი აქტივის იპოთეკით დატვირთვა ბიზნესისთვის შეიძლება იყოს განვითარების ბერკეტი, მაგრამ არასწორად შედგენილი უზრუნველყოფის სქემა შეიძლება გადაიქცეს ბიზნესის კოლაფსის მიზეზად. აქ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ ხელშეკრულებაში მკაფიოდ იყოს განსაზღვრული უზრუნველყოფილი მოთხოვნის მოცულობა, ვადები, მოვალისა და კრედიტორის უფლებები, რეალიზაციის წესი, დამატებითი სანქციები და მესამე პირების უფლებრივი მდგომარეობა. ბიზნეს პრაქტიკაში იპოთეკა აღარ არის მხოლოდ სამოქალაქო ურთიერთობა ორ ფიზიკურ პირს შორის იგი ხდება კორპორაციული რისკის, ფინანსური დისციპლინის და აქტივების დაცვის საკითხიც. სწორედ ამიტომ, ბიზნეს იპოთეკაზე მუშაობისას აუცილებელია არა მარტო სამოქალაქო კოდექსის ტექსტის, არამედ კომერციული მიზნისა და რისკების გათვალისწინება.

პრაქტიკული კუთხით, ბინის გირავნობასთან დაკავშირებულ საქმეებში ყველაზე ხშირი კითხვები ასეთია.

რა არის პირველი, რაც უნდა შევამოწმო?

პასუხი არის: საჯარო რეესტრის ამონაწერი, მესაკუთრეობა, რეგისტრირებული დატვირთვები და მესამე პირის უფლებები.

შეიძლება თუ არა იპოთეკის გაუქმება?

კი, თუ რეგისტრაცია ან ხელშეკრულება ეყრდნობა კანონდარღვევას, არაკეთილსინდისიერ გარიგებას ან თვალთმაქცურ სქემას.

არის თუ არა სარგებლობის უფლება სერიოზული პრობლემა?

დიახ, რადგან იგი ამცირებს ქონების ეკონომიკურ ღირებულებას და ართულებს რეალიზაციას.

არის თუ არა გამოსყიდვის ხელშეკრულება ყოველთვის სახიფათო?

არა ყოველთვის, რადგან სამოქალაქო კოდექსი მას დამოუკიდებელ ინსტიტუტად იცნობს, მაგრამ იგი განსაკუთრებით საშიში ხდება მაშინ, როდესაც მისი ფორმით სესხისა და იპოთეკის რეალური ურთიერთობა ინიღბება.

შეიძლება თუ არა ბინის დაკარგვის თავიდან აცილება?

ზოგიერთ შემთხვევაში დიახ, თუ დროულად ხდება ხელშეკრულების, რეგისტრაციისა და ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება და შესაბამისი სარჩელით ან შუამდგომლობით მოქმედება.

საბოლოოდ, ბინის გირავნობა (იპოთეკა) საქართველოში უნდა შეფასდეს არა როგორც უბრალო ფინანსური გარიგება, არამედ როგორც მრავალშრიანი სამართლებრივი ინსტიტუტი, რომელიც აერთიანებს ნივთობრივ სამართალს, ვალდებულებით სამართალს, ბიზნეს სამართალს და ადამიანის უფლებათა სტანდარტებს. მისი სწორი გამოყენება ქმნის უსაფრთხოებას და ფინანსურ სტაბილურობას; მისი არასწორი გამოყენება კი ხშირად იწვევს ქონების დაკარგვას, ბიზნესის დასუსტებას და ხანგრძლივ სასამართლო დავებს. სწორედ ამიტომ, ბინის დაგირავებამდე, იპოთეკის რეგისტრაციამდე ან გამოსყიდვის უფლებით გარიგების დადებამდე აუცილებელია საკითხის სრულყოფილი იურიდიული ანალიზი. ასეთ საკითხებში პროფესიული სტრატეგია ხშირად წყვეტს ყველაზე მნიშვნელოვანს დარჩება თუ არა ქონება მესაკუთრეს, თუ იგი გადაიქცევა აღსრულების საგნად.

ბინის გირავნობა (იპოთეკა) საქართველოში არ არის მხოლოდ ფინანსური გარიგება. ეს არის კომპლექსური სამართლებრივი ინსტიტუტი, რომელიც უკავშირდება საჯარო რეესტრს, სანივთო უფლებებს, სარგებლობის უფლებას, გამოსყიდვის ხელშეკრულებებს, აღსრულების პროცესს და სასამართლო პრაქტიკას. სწორედ ამიტომ, ერთი შეხედვით მარტივი გადაწყვეტილებაც კი შეიძლება გადაიზარდოს ბინის დაკარგვის, ხანგრძლივი დავის ან სერიოზული ფინანსური ზარალის მიზეზად.

სწორი სამართლებრივი შეფასება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც საქმე ეხება გამოსყიდვის უფლებით გაფორმებულ გარიგებას, საჯარო რეესტრის ჩანაწერის სიზუსტეს, მესამე პირის სარგებლობის უფლებას ან ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში ქონების რეალიზაციის საფრთხეს. ასეთ საქმეებში გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს არა მხოლოდ კანონის ცოდნას, არამედ სასამართლო პრაქტიკის სწორ გააზრებას და სტრატეგიულ მოქმედებას.

თუ ეძებთ ძლიერ, გამოცდილ და მაღალკვალიფიციურ ადვოკატს, რომელიც მუშაობს თბილისში, ასევე ემიგრანტების საქმეებზე იტალიაში - რომში და ბარში, და გჭირდებათ დახმარება ბინის გირავნობის, იპოთეკის, საჯარო რეესტრის, გამოსყიდვის ხელშეკრულების, ქონების დაცვის ან სასამართლოში გასაჩივრების მიმართულებით, მიმართეთ ადვოკატ ნათია ნაკაშიძეს და საადვოკატო ბიურო „ნაკაშიძედაპარტნიორების“ გუნდს საქართველოში და იტალიაში www.iuristi.com.

თანამედროვე ეკონომიკაში ქონების ცნება მნიშვნელოვნად შეიცვალა. თუ ტრადიციულად მემკვიდრეობა გულისხმობდა ბინას, მიწას, ფულს ან მატერიალურ ნივთებს, დღეს უკვე ციფრული აქტივებიგანსაკუთრებით კრიპტოვალუტაწარმოადგენს რეალურ, ხშირად მაღალ ღირებულებას.

ოჯახებში სულ უფრო ხშირად ჩნდება კითხვა:

ა) რა ხდება, თუ გარდაცვლილს ჰქონდა ბიტკოინი?

ბ) გადადის თუ არა ეს ქონება მემკვიდრეობით?

გ) თუ გადადისროგორ მიიღებს მემკვიდრე მას?

ამ კითხვებზე პასუხი არ არის მხოლოდ სამართლებრივი ეს არის სამართლისა და ტექნოლოგიის ერთობლივი საკითხი.

რა არის კრიპტოვალუტა სამართლებრივი თვალსაზრისით?

კრიპტოვალუტა წარმოადგენს არამატერიალურ, მაგრამ ეკონომიკური ღირებულების მქონე აქტივს, რომელიც ფუნქციონირებს ბლოკჩეინის ტექნოლოგიაზე.

დოქტრინალურად: იგი განიხილება როგორც ქონებრივი უფლება.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი: მუხლი 1306 მემკვიდრეობა მოიცავს გარდაცვლილი პირის ქონებასა და ვალდებულებებს, შესაბამისად: კრიპტოვალუტა (Bitcoin, Ethereum) შედის სამკვიდრო მასაში.

რა შეიძლება შევიდეს მემკვიდრეობაში ციფრული აქტივებიდან?

თანამედროვე პრაქტიკაში მემკვიდრეობით გადადის ყველა ფინანსური და ციფრული აქტივი, რომელიც ეკუთვნოდა მამკვიდრებელს. მათ შორის:

✔ ბიტკოინი (Bitcoin)

✔ ეთერიუმი (Ethereum)

✔ სხვა კრიპტოვალუტები

✔ NFT აქტივები

✔ ონლაინ საინვესტიციო ანგარიშები

✔ ფონდები და ტრეიდინგ პლატფორმები

მემკვიდრეობით გადადის ვალდებულებებიც (მაგ. კრედიტი), თუმცა მხოლოდ მიღებული ქონების ფარგლებში.

როგორია საერთაშორისო პრაქტიკა კრიპტოვალუტის მემკვიდრეობაზე?

მსოფლიო პრაქტიკა უკვე მკაფიოდ აღიარებს ციფრულ აქტივებს როგორც მემკვიდრეობით ქონებას.

1) იტალიაში კრიპტოვალუტა აღიარებულია როგორც ქონება და განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა წვდომის უზრუნველყოფას.

2) გერმანია ციფრული აქტივები სრულად გადადის მემკვიდრეობით (Bundesgerichtshof).

3) დიდი ბრიტანეთი კრიპტოვალუტა კლასიფიცირებულია როგორც საკუთრება.

4) აშშ კრიპტოვალუტა მემკვიდრეობით გადადის, თუმცა ხშირია წვდომის დაკარგვის შემთხვევები.

როგორია სასამართლო პრაქტიკა საქართველოში და იტალიაში? ეს შედარება აჩვენებს სამართლის განვითარების დონეს.

იტალიაში:

✔ სპეციალური მიდგომა ციფრულ აქტივებზე

✔ პრაქტიკა ჩამოყალიბებულია

✔ ანდერძში დეტალური რეგულირება

საქართველოში:

✔ ზოგადი ნორმების გამოყენება

✔ პირდაპირი რეგულაციის არარსებობა

✔ პრაქტიკის ფორმირების ეტაპი

ორივე ქვეყანაში კრიპტოვალუტა მემკვიდრეობით ქონებად ითვლება, თუმცა რეგულირების ხარისხი განსხვავებულია.

რა არის კრიპტოვალუტის მემკვიდრეობის მთავარი პრობლემა?

მთავარი პრობლემა არის წვდომა (Access). კრიპტოვალუტა არ ინახება ბანკში, არ არის საჯარო რეესტრში, არ არსებობს ცენტრალური კონტროლი იგი დამოკიდებულია:

✔ private key-ზე

✔ seed phrase-ზე

✔ პაროლებზე

თუ ეს ინფორმაცია არ არსებობს: აქტივი პრაქტიკულად იკარგება.

რა ამბობს სასამართლო პრაქტიკა?

საქართველოში პირდაპირი პრეცედენტი ჯერ არ არსებობს, თუმცა ზოგადი პრინციპი მოქმედებს.

ა) ევროპული კონვენციიების მიხედვით ქონება მოიცავს ყველა ეკონომიკურ ინტერესს

ბ) გერმანიის სასამართლოს მიხედვით: ციფრული ანგარიშები გადადის მემკვიდრეობით

ეს პრინციპი ვრცელდება კრიპტოზე აშშ-ში დაფიქსირდა შემთხვევა, როდესაც პირი ფლობდა მილიონობით დოლარის ბიტკოინს. გარდაცვალების შემდეგ: მემკვიდრეებს ჰქონდათ სამართლებრივი უფლება არ ჰქონდათ წვდომა და ქონება ვერ იქნა მიღებული. სამართალი საკმარისი არ არის საჭიროა წვდომა.

როგორ უნდა იმოქმედოს მემკვიდრემ?

აუცილებელია კომპლექსური მიდგომა. უნდა განხორციელდეს:

✔ აქტივის იდენტიფიკაცია

✔ ციფრული კვალის მოძიება

✔ სამართლებრივი მოთხოვნის ფორმირება

✔ საჭიროების შემთხვევაში სასამართლოს ჩართვა

როგორ ავიცილოთ ასეთი რისკები წინასწარ? ეს არის პრევენციული სამართლის ნაწილი.

რეკომენდაციები:

✔ ანდერძში მითითება

✔ უსაფრთხო წვდომის შენახვა

✔ ინფორმაციის დაცვა

✔ იურიდიული კონსულტაცია

კრიპტოვალუტის მემკვიდრეობაში ყველაზე დიდი საფრთხე არის ის, რომ ქონება არსებობს, მაგრამ ვერ მიიღება. კრიპტოვალუტა წარმოადგენს თანამედროვე მემკვიდრეობის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან კომპონენტს. იგი არის ქონება, იგი გადადის მემკვიდრეობით, მაგრამ მისი მიღება დამოკიდებულია წვდომაზე, მემკვიდრეობა დღეს უკვე მოიცავს არა მხოლოდ წარსულს არამედ ციფრულ მომავალსაც.

ნათია ნაკაშიძე, როგორც პრაქტიკოსი ადვოკატი, დაგეხმარებათ:

✔ ციფრული აქტივების სამართლებრივ ანალიზში

✔ მემკვიდრეობის მიღებაში

✔ სამკვიდრო მოწმობის მიღებაში

✔ დავების გადაწყვეტაში

✔ მემკვიდრეობითი უფლებების დაცვაში

თუ თქვენს ოჯახში არსებობს კრიპტოვალუტა მნიშვნელოვანია იმოქმედოთ დროულად და სწორად.

საქმე შეეხებოდა ფიზიკურ პირებს შორის დავას, რომელიც სოციალურ მედიაში 2016 წელს გამოქვეყნებულ პოსტს უკავშირდებოდა. აღნიშნული პოსტი თავის მხრივ ეხებოდა 2011 წელს მომხდარ სავარაუდო ფაქტს, რაც საქმეს დამატებით სირთულეს სძენდა როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით.

მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ სახელმწიფოს მხრიდან ადგილი ჰქონდა არასათანადო რეაგირებას, თუმცა ევროპულმა სასამართლომ საჩივარი აშკარად დაუსაბუთებლად მიიჩნია და უარი თქვა მის არსებით განხილვაზე.

სტრასბურგის სასამართლოს განმარტებით, მოცემული დავა წარმოადგენდა კერძო სამართლებრივ ურთიერთობას ორ ფიზიკურ პირს შორის და არ მოითხოვდა სისხლისსამართლებრივი მექანიზმების გამოყენებას. სასამართლომ განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ ეროვნულმა ორგანოებმა მომჩივანს სწორად მიუთითეს დავის გადაწყვეტის შესაბამისი სამართლებრივი გზა - სამოქალაქო სამართლებრივი პროცედურა. მიუხედავად ამისა, მომჩივანმა აღნიშნული მექანიზმი არ გამოიყენა.

ამასთანავე, სასამართლომ შეაფასა სახელმწიფოს ქმედებები და აღნიშნა, რომ მიუხედავად სისხლისსამართლებრივი დევნის არარელევანტურობისა, საგამოძიებო ორგანოებმა 2016 წელს დაუყოვნებლივ განახორციელეს შესაბამისი მოქმედებები და პროცესი არ შეიცავდა არსებით ხარვეზებს.

ევროპულმა სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ სახელმწიფოს ვალდებულება ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არ ნიშნავს ყველა კერძო დავაში სისხლისსამართლებრივი ჩარევის აუცილებლობას. პირიქით, მნიშვნელოვანია სამართლებრივი მექანიზმების სწორად დიფერენცირება - კერძო სამართლებრივი დავები უნდა გადაწყდეს შესაბამისი სამართლებრივი ინსტრუმენტებით.

საბოლოოდ, სასამართლომ გაიზიარა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს პოზიცია და დაასკვნა, რომ სახელმწიფოს მიერ დაცული იყო სამართლიანი ბალანსი კერძო პირებს შორის არსებული დავის განხილვისას. შედეგად, საჩივარი აშკარად დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული და დაუშვებლად გამოცხადდა.

რას ნიშნავს ეს გადაწყვეტილება პრაქტიკაში? ეს გადაწყვეტილება მნიშვნელოვანია, რადგან:

✔️ ადგენს, რომ ყველა კონფლიქტი არ საჭიროებს სისხლისსამართლებრივ ჩარევას
✔️ ხაზს უსვამს სამოქალაქო სამართლის მნიშვნელობას კერძო დავებში
✔️ ამყარებს სახელმწიფოს პოზიციას ბალანსის დაცვასთან დაკავშირებით
✔️ აძლიერებს პრინციპს, რომ სამართლებრივი გზის სწორად შერჩევა კრიტიკულად მნიშვნელოვანია

პრაქტიკაში არაერთი შემთხვევაა, როდესაც ადამიანი წლების განმავლობაში ცხოვრობს ბინაში, საკუთარ სახლად მიიჩნევს მას, ზრუნავს და ფლობს, მაგრამ იურიდიულად მისი უფლება საერთოდ არ არის დაფიქსირებული. პრობლემა კი მხოლოდ მაშინ იჩენს თავს, როდესაც საჭიროა ბინის გაყიდვა, ჩუქება ან დავის გადაწყვეტა და სწორედ მაშინ აღმოჩნდება, რომ ქონება მის სახელზე არ არის რეგისტრირებული.

საქართველოს კანონმდებლობა ამ საკითხში მკაფიოა: ბინის მემკვიდრეობა თავისთავად არ ნიშნავს საკუთრების უფლებას.
საკუთრების უფლება წარმოიშობა მხოლოდ მაშინ, როდესაც მემკვიდრეობა ოფიციალურად მიიღება და ქონება რეგისტრირდება საჯარო რეესტრში.

მემკვიდრეობის პროცესი იწყება პირის გარდაცვალების მომენტიდან. ამ დროიდან მემკვიდრეს უკვე აქვს უფლება, მიმართოს ნოტარიუსს და დაიწყოს მემკვიდრეობის მიღების პროცედურა. თუმცა პრაქტიკაში ხშირად ეს ნაბიჯი იგვიანებს, ან საერთოდ არ კეთდება, რაც შემდგომში სერიოზულ სამართლებრივ სირთულეებს იწვევს.

როგორც წესი, მემკვიდრეებად ითვლებიან მეუღლე, შვილები და სხვა ახლო ნათესავები. მათი წილები და რიგები კანონით არის განსაზღვრული, თუმცა შესაძლებელია, რომ ქონება გადანაწილდეს ანდერძის საფუძველზეც, რაც დამატებით სამართლებრივ შეფასებას საჭიროებს.

პროცესი ეტაპობრივად ვითარდება. თავდაპირველად საჭიროა მემკვიდრეობის მიღება — ნოტარიუსთან განცხადების გაკეთებით ან ფაქტობრივი ფლობით. შემდეგ გაიცემა მემკვიდრეობის მოწმობა, რაც ადასტურებს მემკვიდრის უფლებას. საბოლოოდ კი დგება ყველაზე მნიშვნელოვანი ეტაპი ბინის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში.

სწორედ რეგისტრაცია არის ის მომენტი, როდესაც მემკვიდრე რეალურად ხდება მესაკუთრე. რეგისტრაციის გარეშე, მიუხედავად იმისა, რომ პირი ცხოვრობს ბინაში ან ფლობს მას, მისი უფლება სამართლებრივად დაუცველია.

პრაქტიკა აჩვენებს, რომ პრობლემები ყველაზე ხშირად სწორედ ამ ეტაპზე ჩნდება. მემკვიდრეები ხშირად არ ამოწმებენ ქონების სამართლებრივ მდგომარეობას, არ იციან იპოთეკის ან სხვა შეზღუდვების არსებობის შესახებ, ან ვერ თანხმდებიან სხვა მემკვიდრეებთან. ასეთი ვითარება კი ხშირად სრულდება სასამართლო დავით.

ასეთ შემთხვევებში ერთი მცირე შეცდომაც კი შეიძლება გადაიქცეს წლების განმავლობაში მიმდინარე დავად და გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი ფინანსური ზიანი. ამიტომ, მემკვიდრეობის მიღებამდე აუცილებელია ქონების სრული სამართლებრივი შემოწმება.

ხშირად ისმის კითხვა როდის ხდება ადამიანი მესაკუთრე? პასუხი ერთმნიშვნელოვანია: მხოლოდ მაშინ, როდესაც ბინა რეგისტრირდება საჯარო რეესტრში მის სახელზე.
ასევე მნიშვნელოვანია, რომ მემკვიდრეობის დროულად გაფორმება თავიდან აგაცილებთ დამატებით სამართლებრივ სირთულეებს.

ბინის მემკვიდრეობა არ არის მხოლოდ ფორმალური პროცესი ეს არის საკუთრების უფლების სამართლებრივი დამყარება, რომელიც მოითხოვს ყურადღებას, ცოდნას და სწორ მოქმედებას.სწორად განხორციელებული პროცესი უზრუნველყოფს თქვენს ქონებრივ უსაფრთხოებას, ხოლო შეცდომები იწვევს გაურკვევლობას, დავებს და ფინანსურ ზარალს.

თუ გაქვთ ბინის მემკვიდრეობასთან დაკავშირებული საკითხი ან გჭირდებათ ქონების სამართლებრივი მდგომარეობის შეფასება, მნიშვნელოვანია დროულად მიმართოთ იურისტს.

Gli avvocati svolgono un ruolo fondamentale nella difesa dello Stato di diritto e nella garanzia di accesso alla giustizia per tutti, comprese le persone che si dichiarano vittime di violazioni dei diritti umani. Pertanto, la fiducia del pubblico nei sistemi giudiziari dipende anche dal ruolo svolto dagli avvocati.

La Convenzione del Consiglio d’Europa sulla protezione della professione di avvocato riguarda gli avvocati e le loro associazioni professionali, il cui ruolo è fondamentale nella difesa dei diritti e degli interessi dell’avvocato in quanto professione. La Convenzione tratta aspetti come il diritto di esercitare la professione, i diritti professionali, la libertà di espressione, la disciplina e le misure specifiche per proteggere gli avvocati e le loro associazioni professionali.

In virtù della Convenzione, gli Stati devono assicurare che gli avvocati possano svolgere le loro attività professionali senza essere bersaglio di aggressioni fisiche, minacce, molestie o intimidazioni o qualsiasi ostruzione o interferenza indebita. Laddove tali circostanze costituiscano un reato penale, le parti devono condurre indagini efficaci. Le parti devono inoltre assicurare che le associazioni professionali possano operare in qualità di organismi indipendenti e autonomi.

La Convenzione sarà aperta alla firma il 13 maggio, in occasione della riunione dei ministri degli Affari esteri del Consiglio d’Europa, che si terrà a Lussemburgo.

Per entrare in vigore, la Convenzione deve essere ratificata da almeno otto paesi, di cui sei Stati membri del Consiglio d’Europa. La conformità alla Convenzione sarà monitorata da un gruppo di esperti e da un comitato delle parti.

Rapporto esplicativo della Convenzione

Lawyers play a key role in upholding the rule of law and securing access to justice for all, including to vindicate possible human rights violations. Therefore, public confidence in justice systems also depends on the role played by lawyers.

The Council of Europe Convention for the Protection of the Profession of Lawyer covers lawyers and their professional associations, whose role is vital in defending lawyers’ rights and interests as a profession. The Convention addresses entitlement to practise, professional rights, freedom of expression, professional discipline and specific protective measures for lawyers and professional associations.

Under the Convention, states must ensure that lawyers can carry out their professional duties without being the target of any form of physical attack, threat, harassment or intimidation or any improper hindrance or interference. Where such circumstances could amount to a criminal offence, parties must conduct an effective investigation. Parties must also ensure that professional associations can operate as independent, self-governing bodies.

The Convention will be opened for signature on 13 May, on the occasion of the Council of Europe Foreign Affairs ministers’ meeting in Luxembourg.

At least eight countries, including six member states of the Council of Europe, must ratify it for it to enter into force. Compliance with the Convention will be monitored by an expert group and a committee of the parties.

უდანაშაულობის პრეზუმფცია არის სამართლის ერთ-ერთი უმთავრესი საყრდენი, რომელიც იცავს თითოეულ ადამიანს უსაფუძვლო ბრალდებისგან და უზრუნველყოფს სამართლიანი სასამართლოს უფლებას. საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-5 პუნქტის მიხედვით:

„ადამიანი უდანაშაულოდ ითვლება, ვიდრე მისი დამნაშავეობა არ დამტკიცდება კანონით დადგენილი წესით, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენით.“

ეს პრინციპი მოქმედებს სისხლის სამართლის პროცესის ყველა ეტაპზე - გამოძიებიდან საბოლოო განაჩენამდე. ის ავალდებულებს როგორც სასამართლოს, ისე სამართალდამცავ ორგანოებს, რომ თავი შეიკავონ ნებისმიერი წინასწარი შეფასებისგან, სანამ ბრალდებულის დანაშაული არ დადასტურდება კანონიერად.

უდანაშაულობის პრეზუმფცია წარმოადგენს არა მხოლოდ სამართლებრივ ნორმას, არამედ დემოკრატიული სახელმწიფოს მორალურ სტანდარტს.
მისი მიზანია:

• დაიცვას პირის ღირსება და რეპუტაცია;

• უზრუნველყოს სამართლიანი სასამართლო განხილვა;

• გადაანაწილოს მტკიცების ტვირთი ბრალდების მხარეზე;

• დაარწმუნოს საზოგადოება, რომ არავინ ისჯება მტკიცებულებების გარეშე.

სწორედ ამიტომ, ბრალის დამტკიცების პასუხისმგებლობა ეკისრება პროკურორს, ხოლო ყველა ეჭვი ყოველთვის უნდა გადაწყდეს ბრალდებულის სასარგებლოდ - ეს არის პრინციპი in dubio pro reo.

ევროპის ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტი ამბობს:

„ყოველი პირი, ვისაც ბრალად ედება დანაშაული, ითვლება უდანაშაულოდ, სანამ მისი ბრალეულობა არ დამტკიცდება კანონით დადგენილი წესით.“

ევროსასამართლო არაერთ საქმეში ადასტურებს ამ პრინციპის სიღრმეს. მაგალითად:

საქმე „ბარბერა ესპანეთის წინააღმდეგ“ - სასამართლომ განმარტა, რომ მტკიცების ტვირთი ყოველთვის ეკისრება ბრალდების მხარეს, ხოლო ბრალდებულს არ აქვს ვალდებულება დაამტკიცოს საკუთარი უდანაშაულობა.
ნებისმიერი ეჭვი, რომელიც ვერ განიდევნება მტკიცებულებებით, უნდა გადაწყდეს ბრალდებულის სასარგებლოდ.

საქმე „სალაბიაკუ საფრანგეთის წინააღმდეგ“ - ევროსასამართლომ აღნიშნა, რომ სახელმწიფოს შეუძლია გარკვეულ შემთხვევებში დააწესოს პასუხისმგებლობის პრეზუმფცია, თუმცა ეს უნდა მოხდეს გონივრულ ფარგლებში და არ უნდა არღვევდეს დაცვის უფლებებს.
ანუ, სასამართლომ ყოველთვის უნდა შეაფასოს ყველა გარემოება და არ უნდა გამოიყენოს ბრალდების პრეზუმფცია ავტომატურად.

საქართველოს სასამართლო პრაქტიკაში უდანაშაულობის პრეზუმფცია არის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად გამოყენებული დაცვის მექანიზმი.
სასამართლოები ვალდებულნი არიან თავი შეიკავონ ისეთი განცხადებებისგან, რომლებიც შეიძლება აღქმული იყოს როგორც პირის ბრალეულობის წინასწარი აღიარება - სანამ საბოლოო განაჩენი არ დადგება.

ასეთი მიდგომა უზრუნველყოფს:

• სამართლის სამართლიანობას,

• საზოგადოების ნდობას სასამართლოს მიმართ
  და

• ადამიანის უფლებების დაცვის მაღალი სტანდარტს.

უდანაშაულობის პრეზუმფცია არის სამართლებრივი უსაფრთხოების გარანტია, რომელიც იცავს მოქალაქეს სახელმწიფოს ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებისგან.
ეს პრინციპი გვახსენებს, რომ სამართლიანობა იწყება ეჭვიდან, არა ბრალდებით - სანამ სასამართლო არ იტყვის თავის სიტყვას, ყველა უდანაშაულოა.

2024 წლის 29 აგვისტოს, 11:00 საათზე, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოში გაიმართება განმწესრიგებელი სხდომა საქმეზე „საქართველოს პრეზიდენტი, ა(ა)იპ „ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი“, ა(ა)იპ „უფლებები საქართველო“, ა(ა)იპ „სამოქალაქო საზოგადოების ფონდი“ და სხვები (სულ 122 მოსარჩელე), საქართველოს პარლამენტის წევრები: თამარ კორძაია, ანა ნაცვლიშვილი, ლევან ბეჟაშვილი და სხვები (სულ 38 დეპუტატი), შპს „საინფორმაციო ცენტრების ქსელი“ და ა(ა)იპ „სტუდია მონიტორი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“ (კონსტიტუციური სარჩელები №1828, №1829, №1834, №1837).

წარმოდგენილი კონსტიტუციური სარჩელებით სადავოდ არის გამხდარი „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ საქართველოს კანონი, რომელიც ადგენს სუბიექტის უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელ ორგანიზაციად რეგისტრაციის წესსა და აწესრიგებს უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელი ორგანიზაციის საქმიანობის გამჭვირვალობასთან დაკავშირებულ სხვა საკითხებს.

მოსარჩელეთა არგუმენტაციით, სადავოდ გამხდარი კანონი, მასში გამოყენებული ტერმინოლოგიითა თუ სხვადასხვა რეპრესიული მექანიზმის გათვალისწინებით, იწვევს სამოქალაქო ორგანიზაციებისა და მედიასაშუალებების სტიგმატიზაციას, მათი საქმიანობისთვის ხელშეშლას, დასახული მიზნების მიღწევის შეუძლებლობას და, საბოლოო ჯამში, მათი ფუნქციონირების შეფერხებას ან სულაც შეწყვეტას.

მოსარჩელე მხარის განმარტებით, სადავო ნორმები ლეგიტიმური მიზნისა და უცხოური გავლენის იდენტიფიცირების რელევანტური კრიტერიუმების არარსებობის პირობებში, აზიანებს სუბიექტთა სოციალურ იდენტობას და თვითნებურად ზღუდავს საქართველოს კონსტიტუციით დაცულ პიროვნების თავისუფალი განვითარების უფლებას. აღნიშნულის პარალელურად, კანონით გათვალისწინებულ სუბიექტთა საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია, ანგარიშვალდებულების ფორმა, მონიტორინგის წესი და პასუხისმგებლობის ზომები არღვევს საქართველოს კონსტიტუციით დაცულ გაერთიანებისა და გამოხატვის თავისუფლებებს. მოსარჩელე მხარე აგრეთვე მიუთითებს, რომ სადავო კანონით განსაზღვრული პერსონალური მონაცემების დამუშავების წესი ეწინააღმდეგება პირადი ცხოვრებისა და პირადი კომუნიკაციის უფლების ფორმალურ და მატერიალურ მოთხოვნებს, ხოლო სადავო ნორმებით გათვალისწინებული ვალდებულებების კანონის ამოქმედებამდე პერიოდში წარმოშობილ და დასრულებულ სამართლებრივ ურთიერთობებზე გავრცელება არღვევს საქართველოს კონსტიტუციით დაცულ კანონის უკუძალის აკრძალვის პრინციპს. მოსარჩელეთა ნაწილი აგრეთვე მიიჩნევს, რომ სადავო ნორმები იწვევს მათ დისკრიმინაციას, ვინაიდან აყენებს უთანასწორო მდგომარეობაში ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ დაფუძნებულ არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირებთან მიმართებით, რომლებიც ფინანსდებიან სახელმწიფო ბიუჯეტიდან.

გარდა ამისა, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღება ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის ძირითად პრინციპებს და აბრკოლებს საქართველოს ევროპის კავშირში გაწევრიანების პროცესს, რითაც იგი არღვევს საქართველოს კონსტიტუციის 78-ე მუხლით განსაზღვრულ ვალდებულებას.

კონსტიტუციური სარჩელების ავტორები აგრეთვე შუამდგომლობენ, საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ, საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე, სადავოდ გამხდარი ნორმების მოქმედების შეჩერების თაობაზე.

საქმეს განიხილავს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმი.

დავის საგანი:

№1828 კონსტიტუციურ სარჩელში დავის საგანს წარმოადგენს: „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ საქართველოს კანონის: (ა) მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის მე-12 მუხლთან მიმართებით; (ბ) მე-4 მუხლის მე-4 პუნქტის მე-2, მე-3 და მე-4 წინადადებების, მე-6 მუხლის, მე-8 მუხლის პირველი, მე-2, მე-3, მე-4 და მე-5 პუნქტების, მე-9 მუხლის მე-4, მე-5 და მე-6 პუნქტების კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის მე-15 მუხლთან მიმართებით; (გ) მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“, „გ“ და „დ“ ქვეპუნქტების, მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის პირველი წინადადების, მე-2, მე-3 და მე-4 პუნქტების, მე-6 მუხლის პირველი პუნქტისა და მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველ, მე-2 და მე-3 პუნქტებთან მიმართებით; (დ) მე-2 მუხლის პირველი და მე-4 პუნქტების, მე-4 მუხლის პირველი, მე-2, მე-3 და მე-4 პუნქტების, მე-5 მუხლის, მე-6 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების, მე-7 მუხლის პირველი პუნქტის მე-3 და მე-4 წინადადებების, მე-8 მუხლის პირველი, მე-2, მე-3, მე-4 და მე-5 პუნქტების, მე-9 მუხლის პირველი, მე-2, მე-3 და მე-4 პუნქტების, მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტისა და მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის 22-ე მუხლთან მიმართებით; (ე) მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის პირველი წინადადების კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-9 პუნქტის მე-2 წინადადებასთან მიმართებით; (ვ) „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ საქართველოს კანონის კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის 78-ე მუხლთან მიმართებით.

№1829 კონსტიტუციურ სარჩელში დავის საგანს წარმოადგენს: „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის დასახელებისა და ამავე მუხლის პირველი პუნქტის, მე-4 მუხლის დასახელებისა და ამავე მუხლის პირველი, მე-2, მე-3, მე-4 და მე-6 პუნქტების, მე-5 მუხლის, მე-6 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების, მე-7 მუხლის პირველი პუნქტის, მე-8 მუხლის პირველი, მე-2, მე-3 და მე-5 პუნქტების, მე-9 მუხლის პირველი, მე-2, მე-3 და მე-4 პუნქტების და მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველ, მე-2, მე-3 და მე-5 პუნქტებთან და 22-ე მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით.

№1834 კონსტიტუციურ სარჩელში დავის საგანს წარმოადგენს: (ა) „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“, „გ“, „დ“ ქვეპუნქტებისა და მე-4 პუნქტის, მე-4 მუხლის პირველი, მე-2, მე-3 და მე-4 პუნქტების, მე-5 მუხლის, მე-6 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების, მე-7 მუხლის პირველი პუნქტის მე-3 და მე-4 წინადადებების, მე-8 მუხლის პირველი, მე-2, მე-3 და მე-5 პუნქტების, მე-9 მუხლის პირველი, მე-2, მე-3 და მე-4 პუნქტებისა და მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის 22-ე მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით; (ბ) „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ საქართველოს კანონის კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის 78-ე მუხლთან მიმართებით.

№1837 კონსტიტუციურ სარჩელში დავის საგანს წარმოადგენს: „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის დასახელებისა და ამავე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“, „დ“ ქვეპუნქტების, მე-4 მუხლის დასახელებისა და ამავე მუხლის პირველი, მე-2, მე-3, მე-4 და მე-6 პუნქტების, მე-5 მუხლის, მე-6 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების, მე-7 მუხლის პირველი პუნქტის, მე-8 მუხლის პირველი, მე-2, მე-3 და მე-5 პუნქტების, მე-9 მუხლის პირველი, მე-2, მე-3 და მე-4 პუნქტების და მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტთან, მე-17 მუხლის პირველ, მე-2, მე-3 და მე-5 პუნქტებთან და 22-ე მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით.