საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით, ქონებაზე ყადაღა მხოლოდ სასამართლოს პრეროგატივა არ არის, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ნებისმიერ ორგანოს შეუძლია ასეთი გადაწყვეტილების მიღება.

კანონი განსაზღვრავს კონკრეტულ შემთხვევებს, როდესაც ადმინისტრაციულ ორგანოებს აქვთ ყადაღის დადების უფლება, მათ შორის:

აღსრულების ბიურო

როდესაც არსებობს: სასამართლოს გადაწყვეტილება, სააღსრულებო ფურცელი ან ნოტარიუსის სააღსრულებო დოკუმენტი

ამ შემთხვევაში აღმასრულებელი უფლებამოსილია დაადოს ყადაღა ქონებას, ვალის უზრუნველყოფის მიზნით.

შემოსავლების სამსახური (საგადასახადო ყადაღა)

საგადასახადო დავალიანების არსებობისას, ყადაღა შეიძლება დაედოს ქონებას, გადაწყვეტილება მიიღება ადმინისტრაციული აქტით, მოქალაქეს აქვს მისი გასაჩივრების უფლება

მნიშვნელოვანია:
ყველა ასეთი ქმედება უნდა შეესაბამებოდეს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსს და სხვა სპეციალურ ნორმებს.

შესაძლებელია თუ არა დაყადაღებული ბინის გაყიდვა?

დიახ, დაყადაღებული ბინის გაყიდვა შესაძლებელია, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ მყიდველი მიიღებს “სუფთა” ქონებას.

ყადაღა არის საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული შეზღუდვა, რომელიც: არ უქმდება ავტომატურად, გადადის ახალ მესაკუთრეზე და ქმნის სამართლებრივ და ფინანსურ რისკებს

ანუ: მყიდველი ყიდულობს ბინას ყადაღასთან ერთად.

როგორ ხდება ყადაღის მოხსნა?

ყადაღის მოხსნა შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოიხსნება მისი საფუძველი. ეს შეიძლება იყოს: ვალის სრულად დაფარვა, სასამართლო დავის დასრულება, აღსრულების პროცესის შეწყვეტა, ადმინისტრაციული აქტის გაუქმება

პრაქტიკაში მყიდველს შეიძლება მოუწიოს: კრედიტორთან მოლაპარაკება, სასამართლოში ჩართვა, დამატებითი ხარჯების გაწევა.

რატომ არის დაყადაღებული ქონების შეძენა სარისკო?

დაყადაღებული უძრავი ქონების შეძენა ითვლება მაღალი რისკის მქონე გარიგებად, რადგან: შეიძლება არსებობდეს დავა, შეიძლება იყოს დიდი ფინანსური ვალდებულება, პროცესი ხშირად დროში გაწელილია

სწორედ ამიტომ აუცილებელია: საჯარო რეესტრის დეტალური შემოწმება , იურიდიული ანალიზი , პროფესიონალ ადვოკატთან კონსულტაცია

ქონებაზე ყადაღა არის ძლიერი სამართლებრივი ინსტრუმენტი, რომელიც გამოიყენება ვალდებულებების უზრუნველყოფისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ გარკვეულ შემთხვევებში იგი შეიძლება დაწესდეს სასამართლოს გარეშე, ასეთი ქმედება ყოველთვის მკაცრად რეგულირდება კანონით.

დაყადაღებული ბინის შეძენა კი საჭიროებს განსაკუთრებულ სიფრთხილეს, რადგან მყიდველი იღებს არა მხოლოდ ქონებას, არამედ მასთან დაკავშირებულ ვალდებულებებსაც.

შოთა რუსთაველი შეიძლება ჩაითვალოს თავისი დროის ერთ-ერთ პირველ „ადვოკატად“, რადგან ვეფხისტყაოსანში იგი იცავს სუსტთა უფლებებს, აკრიტიკებს ძალაუფლებას და ავითარებს „მართალი სამართლის“ იდეას, რომელიც თანამედროვე ადამიანის უფლებების საფუძველს წარმოადგენს.

ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე 2013 წლიდან აქტიურად საქმიანობს იურიდიულ სფეროში და წარმოადგენს ერთ-ერთ გამოცდილ, ძლიერ და მაღალკვალიფიციურ იურისტს საქართველოში. იგი არის საადვოკატო ბიურო „Nakashidze & Partners“-ის დამფუძნებელი, მმართველი პარტნიორი და დირექტორი, ხოლო 2023 წლიდან ხელმძღვანელობს ბიუროს იტალიის რესპუბლიკაში არსებულ ფილიალს.

სამართალი, როგორც ცნება, ხშირად გვგონია თანამედროვე სამყაროს პროდუქტი, თუმცა მისი ფესვები ბევრად უფრო ღრმაა. როდესაც ვსაუბრობთ ადამიანის უფლებებზე, თავისუფლებაზე და სამართლიანობაზე, იშვიათად გვახსენდება, რომ ამ იდეებს საფუძველი შეიძლება ჰქონდეს იმ ეპოქაში, სადაც ეს ცნებები ფორმალურად არც კი არსებობდა.

სწორედ აქ ჩნდება კითხვა:

იყო თუ არა შოთა რუსთაველი თავისი დროის ადვოკატი?

ვეფხისტყაოსანი - ლიტერატურა თუ სამართლის ფილოსოფია

დღეს „ვეფხისტყაოსანი“ ხშირად აღიქმება როგორც პოეტური შედევრი, თუმცა მისი შინაარსი გაცილებით უფრო ღრმა და მრავალშრიანია.

როგორც ტექსტის ანალიზი გვიჩვენებს , მასში არაერთი პასაჟია, რომელიც პირდაპირ ეხება:

✔ სოციალური სამართლიანობის იდეას
✔ სუსტის დაცვას
✔ ძალაუფლების შეზღუდვას
✔ ადამიანის ღირსებას

მაგალითად, როდესაც პერსონაჟი მიმართავს მეფეს: „მიეც გლახაკთა საჭურჭლე, ათავისუფლე მონები“ ეს არ არის მხოლოდ ლიტერატურული ფრაზა - ეს არის სოციალური პასუხისმგებლობის სამართლებრივი კონცეფცია

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი სამართლის თვალსაზრისით?

ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე:

შუა საუკუნეებში:

• გლახაკებს პრაქტიკულად არ ჰქონდათ უფლებები
• მონობა იყო ნორმა
• მეფის ძალაუფლება თითქმის შეუზღუდავი

ამ ფონზე, მსგავსი იდეების გაჟღერება ნიშნავს:

✔ არსებული წესრიგის კრიტიკას
✔ ადამიანის ღირსების აღიარებას
✔ სოციალური სამართლიანობის მოთხოვნას

ეს არის სწორედ ის, რასაც თანამედროვე სამართალში ვუწოდებთ: ადამიანის უფლებების პრინციპებს

რუსთაველი და ადამიანის უფლებები - ეპოქის წინააღმდეგ ხმა

თუ შევადარებთ თანამედროვე სამართალს, მაგალითად:

• გაეროს ადამიანის უფლებათა დეკლარაციას
• ევროპის ადამიანის უფლებათა კონვენციას

ვნახავთ, რომ ბევრი იდეა, რომელიც დღეს კანონშია,
უკვე არსებობდა რუსთაველის აზროვნებაში

განსაკუთრებით:

• მონობის მიუღებლობა
• სუსტის დაცვა
• სოციალური თანასწორობა

შეიძლება თუ არა რუსთაველი ვუწოდოთ ადვოკატი?

ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე:

თუ გავითვალისწინებთ თანამედროვე განმარტებას:

ადვოკატი არის პირი, რომელიც:
✔ იცავს სხვის უფლებებს
✔ მოქმედებს დამოუკიდებლად
✔ უპირისპირდება ძალაუფლებას სამართლის ფარგლებში

მაშინ:

რუსთაველი აკეთებს ზუსტად ამას

✔ მიმართავს მეფეს
✔ აყენებს სოციალური სამართლიანობის საკითხს
✔ იცავს ყველაზე დაუცველ ფენას

განსხვავება მხოლოდ ფორმაშია ის ამას აკეთებს პოეზიით და არა სასამართლოში

„მართალი სამართალი“ - რუსთაველის ყველაზე დიდი იურიდიული იდეა

რუსთაველი არ საუბრობს უბრალოდ „სამართალზე“

ის საუბრობს: მართალ სამართალზე ეს განსხვავება ფუნდამენტურია

✔ სამართალი შეიძლება არსებობდეს
❌ მაგრამ არ იყოს სამართლიანი როგორც ისტორიამ გვაჩვენა:

• ტოტალიტარული რეჟიმები
• უსამართლო კანონები
• ძალაუფლების ბოროტად გამოყენება

ეს ყველაფერი იყო „სამართალი“ მაგრამ არ იყო მართალი სამართალი

რატომ არის ეს იდეა დღესაც აქტუალური?

ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე:

დღესაც, ადვოკატის მთავარი ფუნქცია არის:

✔ არა მხოლოდ კანონის დაცვა
✔ არამედ სამართლიანობის დაცვა

სწორედ ამიტომ: მართლმსაჯულება ნიშნავს მართალ მსაჯულებას და არა უბრალოდ წესების დაცვას

რუსთაველი და მსოფლიო სამართლის აზროვნება

რუსთაველი თავის ტექსტში ეყრდნობა სხვადასხვა ფილოსოფიურ სკოლას

✔ პლატონი – სიმართლისა და ეთიკის საკითხებში
✔ აღმოსავლური ფილოსოფია – მეგობრობისა და ერთგულების თემაში

👉 ეს აჩვენებს, რომ მისი აზროვნება იყო:
გლობალური და ინტელექტუალურად ფართო

ადვოკატის როლი მაშინ და დღეს

შუა საუკუნეებში: ადვოკატი, როგორც ინსტიტუტი არ არსებობდა მაგრამ არსებობდა:
✔ უსამართლობა
✔ ძალაუფლების ბოროტად გამოყენება
✔ დაუცველი ადამიანები

დღეს: ამ ყველაფრის წინააღმდეგ იბრძვის ადვოკატი მაშინ: ამას აკეთებდა პოეტი

შოთა რუსთაველი არ იყო ადვოკატი ფორმალურად მაგრამ:

თავისი იდეებით
თავისი აზროვნებით
თავისი პოზიციით

იგი იყო თავისი დროის ერთ-ერთი პირველი „ადვოკატი“

ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე წარმოადგენს თანამედროვე ბიზნესისა და სამართლის სფეროს ექსპერტს, რომლის საქმიანობა ეფუძნება როგორც პრაქტიკულ გამოცდილებას, ასევე სამართლებრივ-ფილოსოფიურ ანალიზს. მისი მიდგომა აერთიანებს კლასიკურ სამართალსა და თანამედროვე გამოწვევებს, რაც ქმნის მაღალი დონის იურიდიულ ხედვას.

📍 კონტაქტი

📌 საქართველო | თბილისი

ალექსანდრე ყაზბეგის გამზირი 47, ევროპული სკოლის შენობა (საბურთალო, მეტრო დელისთან)
📌 იტალია | რომი | ბარი

🌐 www.iuristi.com

ნათია ნაკაშიძე საქმიანობს სამართლის ყველა მიმართულებით და განსაკუთრებით აქტიურად მუშაობს როგორც ემიგრანტების ადვოკატი, ეხმარება საზღვარგარეთ მცხოვრებ ქართველებს და მათ ოჯახებს საქართველოში წარმოშობილი სამართლებრივი საკითხების გადაწყვეტაში.

მისი პრაქტიკა ეფუძნება დოქტრინალურ ანალიზს, სასამართლო პრაქტიკას და საერთაშორისო სტანდარტებს, რაც აყალიბებს მას, როგორც ექსპერტ იურისტსა და საერთაშორისო არბიტრს, რომელიც ორიენტირებულია რთული საქმეების ეფექტურად გადაწყვეტაზე და კლიენტის ინტერესების მაქსიმალურ დაცვაზე.

თანამედროვე სამართლებრივ გარემოში ადვოკატი წარმოადგენს იმ ძირითად სუბიექტს, რომელიც უზრუნველყოფს სამართლის პრაქტიკულ ფუნქციონირებას და სამართლებრივი პროცესების ეფექტურ მართვას.

ადვოკატი არ არის მხოლოდ წარმომადგენელი იგი არის:
✔ სამართლებრივი ანალიტიკოსი
✔ სტრატეგიული მრჩეველი
✔ გადაწყვეტილების ფორმირების მონაწილე

🔹 კითხვა: ადვოკატი რატომ არის მნიშვნელოვანი თანამედროვე საზოგადოებაში?

🔸 ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე:
ადვოკატი უზრუნველყოფს სამართლებრივი პროცესების სწორად წარმართვას და ეხმარება ადამიანს ისეთი გადაწყვეტილებების მიღებაში, რომლებიც ამცირებს სამართლებრივ რისკებს და ზრდის ეფექტურ შედეგს.

სამართლებრივი ურთიერთობები ხშირად შეიცავს მრავალ კომპონენტს, რომელიც საჭიროებს პროფესიულ შეფასებას.

🔹 კითხვა: ადვოკატი როგორ აფასებს სამართლებრივ პროცესებს?

🔸 ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე:
ადვოკატი თითოეულ საკითხს განიხილავს როგორც კომპლექსურ სისტემას, რომელიც მოიცავს ნორმატიული ბაზის ანალიზს, ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებას და სამართლებრივი შედეგების პროგნოზირებას.

ეს მიდგომა უზრუნველყოფს პროცესის სწორ სტრუქტურირებას და ეფექტურ მართვას.

სამართლებრივი ურთიერთობები ყოველთვის ეფუძნება ბალანსს უფლებებსა და ვალდებულებებს შორის.

🔹 კითხვა: ადვოკატი როგორ უზრუნველყოფს სამართლიანობას?

🔸 ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე:
ადვოკატი სამართალს განიხილავს როგორც სამართლიანობის მიღწევის ინსტრუმენტს, სადაც განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება პროპორციულობის პრინციპსა და სამართლიანი ბალანსის დაცვას.

დღეს სამართლებრივი სივრცე მუდმივად იცვლება, რაც მოითხოვს ადვოკატისგან მოქნილობას და თანამედროვე ხედვას.

🔹 კითხვა: ადვოკატი როგორ ადაპტირდება თანამედროვე გამოწვევებთან?

🔸 ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე:
ადვოკატი მოქმედებს დინამიკურ გარემოში, სადაც აუცილებელია ფართო ხედვა, საერთაშორისო სტანდარტების ცოდნა და სამართლებრივი პროცესების თანამედროვე ანალიზი.

ნებისმიერი სამართლებრივი გადაწყვეტილება საჭიროებს გააზრებულ და სტრატეგიულ მიდგომას.

🔹 კითხვა: ადვოკატი რა როლს ასრულებს გადაწყვეტილების მიღებაში?

🔸 ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე:
ადვოკატი უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების სამართლებრივ სისწორეს, რაც მოიცავს რისკების შეფასებას, ალტერნატივების განსაზღვრას და ოპტიმალური გზის შერჩევას.

მაღალი ხარისხის იურიდიული მომსახურება ეფუძნება მკაფიო პროფესიულ პრინციპებს.

🔹 კითხვა: ადვოკატი რა პრინციპებზე უნდა მუშაობდეს?

🔸 ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე:

ადვოკატის საქმიანობა უნდა ეფუძნებოდეს:

• დოქტრინალურ ანალიზს
• სასამართლო პრაქტიკის ცოდნას
• პროფესიულ ეთიკას
• ინდივიდუალურ მიდგომას

ადვოკატი წარმოადგენს სამართლებრივი სისტემის იმ ძირითად ინსტიტუტს, რომელიც უზრუნველყოფს სამართლის პრაქტიკულ რეალიზაციას და კლიენტის ინტერესების ეფექტურ დაცვას.

ადვოკატი არის პროფესიონალი, რომელიც აერთიანებს ცოდნას, ანალიზსა და პრაქტიკულ გამოცდილებას.

ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე წარმოადგენს ძლიერ, გამოცდილ და მაღალკვალიფიციურ იურისტს, რომლის საქმიანობა ეფუძნება სამართლებრივი პროცესების ღრმა ანალიზსა და შედეგზე ორიენტირებულ მიდგომას.

ადვოკატი საქართველოში რა ფუნქციას ასრულებს?

ადვოკატი უზრუნველყოფს სამართლებრივ კონსულტაციას, პროცესების მართვას და კლიენტის ინტერესების დაცვას.

როდის უნდა მივმართოთ ადვოკატს?

ადვოკატს უნდა მივმართოთ გადაწყვეტილების მიღებამდე, რათა თავიდან ავიცილოთ სამართლებრივი რისკები.

როგორ ავირჩიოთ ადვოკატი საქართველოში?

მნიშვნელოვანია გამოცდილება, პროფესიონალიზმი და სანდოობა.

თუ გჭირდებათ სამართლებრივი საკითხების პროფესიული შეფასება, იურიდიული კონსულტაცია, სხვადასხვა სამართლებრივი პროცესის მართვა ან თქვენი ინტერესების ეფექტური დაცვა, საადვოკატო ბიურო „ნაკაშიძე და პარტნიორები“ გთავაზობთ სრულ, სანდო და შედეგზე ორიენტირებულ იურიდიულ მომსახურებას, რომელიც ეფუძნება პრაქტიკულ გამოცდილებასა და დოქტრინალურ ანალიზს.

ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე წარმოადგენს გამოცდილ, ძლიერ და მაღალკვალიფიციურ იურისტს, რომელიც წარმატებით საქმიანობს როგორც საქართველოში, ასევე საერთაშორისო დონეზე (იტალია - რომი, ბარი) და უზრუნველყოფს კლიენტების ინტერესების ეფექტურ დაცვას თანამედროვე სამართლებრივი სტანდარტების შესაბამისად.

📍 საქართველო | თბილისი | იტალია | რომი | ბარი
🌐 www.iuristi.com

მისი პრაქტიკა ეფუძნება დოქტრინალურ ანალიზს, სასამართლო პრაქტიკას და საერთაშორისო სტანდარტებს, რაც აყალიბებს მას, როგორც ექსპერტ იურისტსა და საერთაშორისო არბიტრს, რომელიც ორიენტირებულია რთული საქმეების ეფექტურად გადაწყვეტაზე და კლიენტის ინტერესების მაქსიმალურ დაცვაზე. საადვოკატო ბიურო „ნაკაშიძე და პარტნიორები“ კლიენტებს ემსახურება საქართველოში თბილისში, ასევე იტალიაში - რომსა და ბარში, რაც განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს იმ პირებისთვის, რომლებიც ცხოვრობენ საზღვარგარეთ, თუმცა ქონებრივი ან სამართლებრივი ინტერესები აქვთ საქართველოში.

სამართლებრივი საფუძვლები წარმოადგენს იმ ფუნდამენტურ ნორმატიულ და დოქტრინალურ სისტემას, რომლის გარეშე შეუძლებელია არც ერთი სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა. ნებისმიერი გარიგება, ქონებრივი ტრანზაქცია, სასამართლო დავა თუ ადმინისტრაციული გადაწყვეტილება ეფუძნება სწორედ სამართლებრივ საფუძვლებს, რომლებიც განსაზღვრავს მოქმედების კანონიერებას, შედეგის სტაბილურობასა და სამართლებრივი დაცვის შესაძლებლობას. შესაბამისად, სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობა ან მისი არასწორი განსაზღვრა პრაქტიკაში იწვევს ყველაზე მძიმე შედეგებსგარიგების ბათილობას, ქონების დაკარგვას და ხანგრძლივ სასამართლო დავებს.

კანონის იერარქია საქართველოში:

1. საქართველოს კონსტიტუცია

2. საერთაშორისო სამართალი და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია (ECHR)

3. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი

4. სპეციალური კანონმდებლობა (მაგ. საჯარო რეესტრის შესახებ კანონი)

5. სასამართლო პრაქტიკა (უზენაესი სასამართლო)

საქართველოს სამართლებრივი სისტემა აგებულია მკაცრი იერარქიის პრინციპზე, რაც გულისხმობს, რომ თითოეულ ნორმატიულ აქტს გააჩნია თავისი ადგილი და იურიდიული ძალა. ამ იერარქიის სათავეში დგას საქართველოს კონსტიტუცია, რომელიც წარმოადგენს უმაღლესი ძალის მქონე სამართლებრივ აქტს. კონსტიტუციის 21-ე მუხლი ადგენს, რომ საკუთრება აღიარებული და უზრუნველყოფილია, ხოლო მისი შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონით, საჯარო ინტერესის არსებობისას და პროპორციულობის დაცვით. სწორედ ეს პრინციპი წარმოადგენს ნებისმიერი ქონებრივი ურთიერთობის შეფასების საწყის წერტილს.

კონსტიტუციური ჩარჩოს შემდეგ განსაკუთრებული ადგილი უკავია საერთაშორისო სამართალს, განსაკუთრებით ადამიანის უფლებათა ევროპულ კონვენციას (ECHR). მისი პირველი დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლი უზრუნველყოფს ქონების მშვიდობიანი სარგებლობის უფლებას, ხოლო ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა ამ ნორმას ავითარებს პროპორციულობისა და სამართლიანი ბალანსის პრინციპის მეშვეობით. ევროპული სასამართლო მიუთითებს, რომ ნებისმიერი ჩარევა უნდა იყოს არა მხოლოდ კანონიერად დასაბუთებული, არამედ არ უნდა აკისრებდეს ინდივიდს გადაჭარბებულ და არაპროპორციულ ტვირთს, რაც პირდაპირ აისახება ეროვნულ სამართალზეც.

იერარქიის შემდეგ დონეზე განთავსებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, რომელიც წარმოადგენს კერძო სამართლის ბირთვს. სსკ-ის 50-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომ გარიგება არის მხარეთა ნების გამოვლენა, რაც ნიშნავს, რომ სამართლებრივი შედეგი დამოკიდებულია რეალურ ნებაზე. ამავე დროს, სსკ-ის 54–56-ე მუხლები ადგენს იმ შემთხვევებს, როდესაც გარიგება კარგავს იურიდიულ ძალას. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სსკ-ის 56-ე მუხლი, რომლის მიხედვით, თუ გარიგება სხვა გარიგების დასაფარად არის დადებული, გამოიყენება დაფარული ურთიერთობის წესები. ეს ნორმა წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ ინსტრუმენტს პრაქტიკაში, რადგან იგი სასამართლოს აძლევს შესაძლებლობას დაადგინოს რეალური სამართლებრივი ურთიერთობა და არა ფორმალური სახელწოდება.

სწორედ ამ მიდგომას ავითარებს საქართველოს უზენაესი სასამართლო, რომლის პრაქტიკაში მკაფიოდ იკვეთება, რომ სამართლებრივი ურთიერთობის შეფასებისას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება რეალურ ეკონომიკურ შინაარსს. სასამართლო მიუთითებს, რომ აუცილებელია დადგინდეს მხარეთა რეალური მიზანი და არა მხოლოდ გარიგების ფორმალური სახე. შედეგად, პრაქტიკაში არაერთხელ დადგენილა, რომ ფორმალურად დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება რეალურად წარმოადგენს სესხისა და უზრუნველყოფის ურთიერთობას, რაც სრულად ცვლის სამართლებრივ შედეგს.

ამავე დროს, საჯარო რეესტრის შესახებ კანონით რეგულირდება ქონებრივი უფლებების რეგისტრაცია და სამართლებრივი ნდობა. რეესტრის ჩანაწერი სარგებლობს ნდობის პრეზუმფციით, რაც ნიშნავს, რომ მესამე პირებს შეუძლიათ დაეყრდნონ მას, თუმცა ეს პრეზუმფცია არ არის აბსოლუტური და შესაძლებელია მისი გასაჩივრება, თუ იგი არ შეესაბამება რეალურ მდგომარეობას.

თანამედროვე სამართალში განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს ფორმასა და შინაარსს შორის განსხვავება. ტრადიციული მიდგომა ეფუძნებოდა ფორმასხელშეკრულების სახელწოდებას, ფორმალურ რეგისტრაციას და ტექსტს. თუმცა თანამედროვე სამართლებრივი აზროვნება და სასამართლო პრაქტიკა გადავიდა შინაარსობრივ ანალიზზე, სადაც გადამწყვეტია რეალური ეკონომიკური მიზანი და სამართლებრივი ფუნქცია.

სწორედ ამიტომ, როგორც საქართველოს უზენაესი სასამართლო, ისე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, ერთხმად ადგენს პრინციპს, რომ ფორმა არ არის გადამწყვეტიგადამწყვეტია შინაარსი. ეს ნიშნავს, რომ სამართლებრივი საფუძვლის შეფასება უნდა განხორციელდეს კომპლექსურად და მოიცავდეს რამდენიმე კრიტიკულ ელემენტს: ნორმატიულ შესაბამისობას, რეალურ ნებას, შინაარსობრივ სისწორეს და პროპორციულობას.

პრაქტიკაში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული შეცდომა არის ფორმის ბრმად ნდობა, რაც ხშირად იწვევს ქონების დაკარგვას, ფინანსურ ზარალს და მრავალწლიან სასამართლო დავებს. სწორედ ამიტომ, სამართლებრივი საფუძვლის სწორად განსაზღვრა წარმოადგენს პრაქტიკულად გადამწყვეტ ფაქტორს, რომელიც განსაზღვრავს როგორც ქონებრივ უსაფრთხოებას, ისე დავის საბოლოო შედეგს.

საბოლოოდ, სამართლებრივი საფუძვლები უნდა განვიხილოთ როგორც მრავალშრიანი სისტემა, სადაც კონსტიტუცია ქმნის ფუნდამენტს, საერთაშორისო სამართალი ამყარებს სტანდარტს, სამოქალაქო კოდექსი არეგულირებს ურთიერთობებს, ხოლო სასამართლო პრაქტიკა ანიჭებს მათ რეალურ მნიშვნელობას.

თანამედროვე სამართალი ეფუძნება იმ პრინციპს, რომ სამართლებრივი საფუძველი არის ფორმის, ნებისა და რეალური შინაარსის ერთობლიობა, რომელიც საბოლოოდ ფასდება სასამართლოს მიერ პროპორციულობის სტანდარტით, და სწორედ ამ ერთობლიობის სწორი გააზრება განსაზღვრავს სამართლებრივი დაცვის ეფექტიანობას და წარმატებული შედეგის მიღწევას.

თუ გჭირდებათ სამართლებრივი საფუძვლების სიღრმისეული ანალიზი, ქონებრივი და ვალდებულებითი ურთიერთობების სამართლებრივი შეფასება, სასამართლო დავების ეფექტური მართვა ან თქვენი ინტერესების დაცვა ეროვნულ და საერთაშორისო სამართლებრივ სივრცეში, საადვოკატო ბიურო „ნაკაშიძე და პარტნიორები“ გთავაზობთ კომპლექსურ, დოქტრინალურად გამყარებულ და შედეგზე ორიენტირებულ იურიდიულ მომსახურებას.

ნათია ნაკაშიძე არის გამოცდილი და მაღალკვალიფიციური ადვოკატი, რომელიც წარმატებით საქმიანობს როგორც საქართველოში, ასევე საერთაშორისო დონეზე იტალია - რომი, ბარი) და უზრუნველყოფს კლიენტების ინტერესების სტრატეგიულ, ეფექტურ და პროფესიულ დაცვას.

საქართველო | თბილისი | იტალია | რომი | ბარი

www.iuristi.com

ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე, საადვოკატო ბიურო „ნაკაშიძე და პარტნიორების“ დამფუძნებელი და მმართველი პარტნიორი, წარმოადგენს ერთ-ერთ წამყვან იურისტს საქართველოში, რომელიც სპეციალიზებულია:

✔სამშენებლო და არქიტექტურულ სამართალში

✔ უძრავი ქონების სამართალში

✔ საკადასტრო კოდის პრობლემებში და გადაფარვის (overlap) დავებში

✔ საჯარო რეესტრთან სამართლებრივ დავებში

✔ საკუთრებისა და მემკვიდრეობის დავებში

✔ საერთაშორისო კლიენტების სამართლებრივ მომსახურებაში (საქართველო - იტალია: რომი, ბარი)

მისი პრაქტიკა ეფუძნება ერთ მთავარ პრინციპს: ქონების სამართლებრივი უსაფრთხოება იწყება სწორი იდენტიფიკაციით

პრაქტიკაში არაერთხელ დადასტურებულა, რომ: საკადასტრო კოდის ერთი შეხედვით მცირე შეცდომაც კი შეიძლება გახდეს

ქონების დაკარგვის, გარიგების ბათილობის ან მრავალწლიანი სასამართლო დავის მიზეზი.

რა არის საკადასტრო კოდი ?

საკადასტრო კოდი არის უძრავი ქონების უნიკალური იდენტიფიკატორი, რომელიც ენიჭება მას საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისას და უზრუნველყოფს მის ერთმნიშვნელოვან იდენტიფიკაციას.

იგი არ არის უბრალოდ ნომერი იგი არის ქონების იურიდიული იდენტობა საკადასტრო კოდი უკავშირდება:

უძრავი ნივთის იდენტიფიკაციას

საკუთრების უფლებას

საჯარო რეესტრის ჩანაწერს

სამართლებრივ უსაფრთხოებას

პრინციპი: ერთი ქონება = ერთი უნიკალური საკადასტრო კოდი

რატომ არის საკადასტრო კოდი გადამწყვეტი?

უძრავი ქონების სამართალში საკადასტრო კოდის გარეშე პრაქტიკულად შეუძლებელია:

✔ ბინის ყიდვა ან გაყიდვა

✔ ქონების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში

✔ იპოთეკის ან გირავნობის გაფორმება

✔ საკუთრების უფლების დაცვა სასამართლოში

ქონება სამართლებრივად იდენტიფიცირდება მხოლოდ საკადასტრო კოდით?

არა მისამართით

სამართლებრივი საფუძველი საქართველოს კანონმდებლობით: სამოქალაქო კოდექსის

მუხლი 183 საკუთრების უფლება უძრავ ნივთზე წარმოიშობა მისი რეგისტრაციით.

მუხლი 311 უძრავ ნივთზე უფლების გადაცემა ხდება რეგისტრაციის გზით

თუ საკადასტრო კოდი არასწორია რეგისტრაციაც არასწორია და შესაბამისად საკუთრების უფლება საფრთხეშია

საკადასტრო კოდის ყველაზე გავრცელებული პრობლემები

1. გადაფარვა (Overlap) ორი ან მეტი ნაკვეთის საზღვრები ერთმანეთს ემთხვევა

შედეგი:

რეგისტრაციის შეჩერება

დავა მეზობელთან

სასამართლო პროცესი

2. რეალობასთან შეუსაბამობა , ფართობი არ ემთხვევა, საზღვრები არასწორად არის განსაზღვრული და იწვევს: ქონებრივ კონფლიქტებს, ქონებრივ დავებს, მეზობელთან დავებს

3. არასწორი საკადასტრო კოდით გაფორმებული გარიგება ყველაზე მაღალი რისკის შემთხვევაა შედეგი: ხელშეკრულების ბათილობა, ქონების დაკარგვის საფრთხე

საქართველოს სასამართლო პრაქტიკა ცხადყოფს, რომ: ქონების იდენტიფიკაცია არის დავის გადაწყვეტის მთავარი ელემენტი სასამართლო ამოწმებს: საკადასტრო კოდის სისწორეს, რეესტრის მონაცემებს, აზომვით ნახაზს, ფაქტობრივ მდგომარეობას

თუ ქონება არ არის სწორად იდენტიფიცირებული, საკუთრების დაცვა შეუძლებელია

ევროპულ სამართალში და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკაში მოქმედებს პრინციპი: იდენტიფიკაციის სიზუსტე = საკუთრების დაცვის გარანტია

ეს ნიშნავს:

✔ სახელმწიფო ვალდებულია უზრუნველყოს რეესტრის სანდოობა

✔ ქონების იდენტიფიკაცია უნდა იყოს ზუსტი და სანდო

ქონების შეძენამდე აუცილებლად გადაამოწმეთ:

✔ საკადასტრო კოდი

✔ საჯარო რეესტრის ამონაწერი

✔ აზომვითი ნახაზი

მიმართეთ ადვოკატს, თუ: მონაცემები არ ემთხვევა, არსებობს გადაფარვის ეჭვი, ქონება სადავოა.

შესაძლებელია ქონების ყიდვა საკადასტრო კოდის გარეშე?

პრაქტიკულად – არა

რა არის ყველაზე დიდი რისკი?

არასწორი იდენტიფიკაცია

შეიძლება საკადასტრო კოდის გასაჩივრება?

დიახ, სასამართლოში ან ადმინისტრაციულად

საკადასტრო კოდი არ არის მხოლოდ ტექნიკური დეტალი. იგი წარმოადგენს: საკუთრების სამართლებრივი იდენტობის საფუძველს გარიგების უსაფრთხოების მთავარ გარანტიას

✔ სწორი კოდი → დაცული ქონება

❗ არასწორი კოდი → დავა, ზარალი და სამართლებრივი პრობლემები

თუ გჭირდებათ საკადასტრო კოდის შემოწმება, უძრავი ქონების სამართლებრივი ანალიზი, საჯარო რეესტრთან დაკავშირებული დავების გადაწყვეტა ან ქონების უსაფრთხო შეძენა, საადვოკატო ბიურო „ნაკაშიძე და პარტნიორები“ გთავაზობთ სრულ, სანდო და შედეგზე ორიენტირებულ იურიდიულ მომსახურებას.

ნათია ნაკაშიძე არის გამოცდილი და მაღალკვალიფიციური ადვოკატი, რომელიც წარმატებით მუშაობს როგორც საქართველოში, ასევე საერთაშორისო დონეზე (იტალია – რომი, ბარი) და უზრუნველყოფს კლიენტების ინტერესების ეფექტურ დაცვას.

📍საქართველო | თბილისი | იტალია| რომი | ბარი
🌐 www.iuristi.com

მისი პრაქტიკა ეფუძნება დოქტრინალურ ანალიზს, სასამართლო პრაქტიკას და საერთაშორისო სტანდარტებს, რაც აყალიბებს მას, როგორც ექსპერტ იურისტსა და საერთაშორისო არბიტრს, რომელიც ორიენტირებულია რთული საქმეების ეფექტურად გადაწყვეტაზე და კლიენტის ინტერესების მაქსიმალურ დაცვაზე.

საადვოკატო ბიურო ნაკაშიძე და პარტნიორები კლიენტებს ემსახურება საქართველოში თბილისში, ასევე იტალიაში რომსა და ბარში, რაც განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს იმ პირებისთვის, რომლებიც ცხოვრობენ საზღვარგარეთ, თუმცა ქონებრივი ან სამართლებრივი ინტერესები აქვთ საქართველოში.

ბინის გირავნობა საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად გამოყენებული სამართლებრივი ინსტიტუტია, თუმცა სწორედ ამ სფეროში ხდება პრაქტიკაში ყველაზე მძიმე შეცდომებიც. ადამიანების დიდი ნაწილი ბინის დაგირავებას აღიქვამს როგორც ჩვეულებრივ ფინანსურ ოპერაციას, მაშინ როდესაც სამართლებრივად საქმე გვაქვს არა მხოლოდ სესხთან, არამედ ნივთობრივ უფლებასთან, საჯარო რეესტრის ჩანაწერთან, პრიორიტეტის სისტემასთან, შესაძლო მესამე პირის უფლებებთან და, ზოგიერთ შემთხვევაში, ისეთი გარიგების შეფასებასთანაც, რომელიც ფორმალურად ნასყიდობაა, მაგრამ რეალურად სესხისა და უზრუნველყოფის ურთიერთობას ფარავს. ამიტომ ბინის გირავნობა არ არის მხოლოდ ფულის მიღების საშუალება ის არის მაღალი რისკის სამართლებრივი კონსტრუქცია, რომლის არასწორმა გაფორმებამ შეიძლება გამოიწვიოს ბინის დაკარგვა, აღსრულება, მრავალწლიანი დავა ან გარიგების ბათილობა.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი იპოთეკას არეგულირებს, როგორც მოთხოვნის უზრუნველყოფის სანივთო საშუალებას. კოდექსის 286-ე მუხლის მიხედვით, უძრავი ნივთი შეიძლება დაიტვირთოს ისე, რომ უზრუნველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება, სხვა კრედიტორებთან შედარებით პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით. ამავე კოდექსის 289-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომ იპოთეკა იურიდიულ ძალას იძენს საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან, ხოლო 301-ე მუხლი ადგენს, რომ თუ მოვალე არ დააკმაყოფილებს მოთხოვნას, რომლის უზრუნველყოფის საშუალებაც არის იპოთეკა, იპოთეკარი უფლებამოსილია მოითხოვოს უძრავი ნივთის რეალიზაცია, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. სწორედ ამ სამ ნორმაში ჩანს იპოთეკის არსი: ერთი მხრივ, მესაკუთრე ინარჩუნებს საკუთრებას, მაგრამ, მეორე მხრივ, კრედიტორი იძენს ძლიერ სანივთო ბერკეტს, რომელიც ვალის შეუსრულებლობისას რეალურ ეკონომიკურ შედეგს წარმოშობს.

დოქტრინალურად იპოთეკის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი თავისებურება მისი ორმაგი ბუნებაა. იგი ერთდროულად უკავშირდება ვალდებულებით ურთიერთობასაც და ნივთობრივ სამართალსაც. სწორედ ამიტომ, პრაქტიკაში ხშირად გვხვდება მცდარი მოლოდინი, თითქოს სესხის ხელშეკრულების არსებობა ან არარსებობა ავტომატურად წყვეტს იპოთეკის ბედს. სინამდვილეში, იპოთეკის არსებობას განსაზღვრავს არა მხოლოდ ძირითადი მოთხოვნის შინაარსი, არამედ მისი რეგისტრაციული გამოხატულება და ის, თუ როგორია მხარეთა რეალური სამართლებრივი ნება. ამაშია იპოთეკური დავების სირთულეც: მოსამართლეს ხშირად უწევს არა მხოლოდ ხელშეკრულების სიტყვასიტყვით წაკითხვა, არამედ იმის დადგენა, თუ რეალურად რას ფარავდა კონკრეტული გარიგება ნამდვილ ნასყიდობას, იპოთეკურ უზრუნველყოფას, თუ სხვა, თვალთმაქცურ კონსტრუქციას. ასეთ შემთხვევებში განსაკუთრებულ როლს თამაშობს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 55-ე და 56-ე მუხლები, რომლებიც ეხება მართლსაწინააღმდეგო ან ამორალურ გარიგებას, გავლენის ბოროტად გამოყენებას და მოჩვენებით ან თვალთმაქცურ გარიგებებს.

საჯარო რეესტრი იპოთეკურ ურთიერთობებში არა ტექნიკური, არამედ არსებითი სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. იპოთეკის რეგისტრაცია ქმნის არა მხოლოდ არსებობის, არამედ პრიორიტეტის საკითხსაც. პრაქტიკაში ეს იმას ნიშნავს, რომ ერთი და იმავე ქონებაზე რამდენიმე დატვირთვის არსებობისას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს იმას, ვინ რომელი უფლება პირველად დაარეგისტრირა. სწორედ ამიტომ, იპოთეკურ დავებში ძალიან ხშირად დავის საგანია არა მხოლოდ ხელშეკრულება, არამედ რეესტრის ჩანაწერის სისწორე, მისი შინაარსი, რეგისტრაციის საფუძველი და რეგისტრაციის მომენტი. უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაში მკაფიოდ იკვეთება მიდგომა, რომ საჯარო რეესტრის მონაცემები სარგებლობს ნდობის პრეზუმფციით, თუმცა ეს პრეზუმფცია არ არის აბსოლუტური: თუ დადგინდება, რომ ჩანაწერი ემყარებოდა კანონდარღვევით ან არაკეთილსინდისიერად შედგენილ გარიგებას, შესაძლებელია თვითონ ჩანაწერისა და მის უკან მდგომი უფლების გასაჩივრება. ამიტომ ბინის გირავნობასთან დაკავშირებულ თითოეულ საქმეში პირველი ნაბიჯი უნდა იყოს არა მხოლოდ ხელშეკრულების, არამედ რეესტრის სრული და კრიტიკული შემოწმება.

განსაკუთრებით სერიოზული პრობლემები ჩნდება მაშინ, როდესაც ბინაზე არსებობს მესამე პირის სარგებლობის უფლება. სარგებლობის უფლება, მათ შორის უზუფრუქტის მსგავსი კონსტრუქციები, ქართულ სამართალში დამოუკიდებელ ნივთობრივ უფლებას წარმოადგენს. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ ბინის მესაკუთრეობა და ბინით სარგებლობა შეიძლება სხვადასხვა სუბიექტს ეკუთვნოდეს. ასეთ ვითარებაში იპოთეკა ფორმალურად შეიძლება სრულიად კანონიერად არსებობდეს, მაგრამ მისი რეალიზაცია მნიშვნელოვნად გართულდეს. კრედიტორი შეიძლება აღმოჩნდეს მდგომარეობაში, როდესაც მას აქვს ძლიერი სანივთო უფლება ქონებაზე, თუმცა ქონების ეკონომიკური ღირებულება მკვეთრად კლებულობს, რადგან მესამე პირს აქვს მასზე სარგებლობის რეგისტრირებული უფლება. სწორედ ამიტომ, ბინის დაგირავებისას არა მხოლოდ მესაკუთრეობის, არამედ ყველანაირი რეგისტრირებული შეზღუდული სანივთო უფლების შემოწმება აუცილებელია. წინააღმდეგ შემთხვევაში, იპოთეკა შესაძლოა დარჩეს ფორმალურად მოქმედ ინსტრუმენტად, მაგრამ პრაქტიკულად ვერ უზრუნველყოს კრედიტორის ეფექტიანი დაკმაყოფილება. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბიზნეს სამართალშიც, როდესაც უძრავი ქონება გამოიყენება როგორც საკრედიტო რესურსის მოზიდვის საშუალება და აქტივის ეკონომიკური ფუნქცია გადამწყვეტია.

ქართულ პრაქტიკაში ერთ-ერთი ყველაზე პრობლემური და ხშირად სადავო კონსტრუქციაა „ნასყიდობა გამოსყიდვის უფლებით“. სამოქალაქო კოდექსის 509-ე მუხლის მიხედვით, თუ გამყიდველს ნასყიდობის ხელშეკრულებით აქვს გამოსყიდვის უფლება, ამ უფლების განხორციელება დამოკიდებულია გამყიდველის ნებაზე. უზენაესი სასამართლოს საქმეში №ას-876-834-2013 პირდაპირ არის განმარტებული, რომ გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება განსხვავდება ჩვეულებრივი ნასყიდობისაგან და იგი იძლევა დადგენილ ვადაში ქონების გამოსყიდვის შესაძლებლობას; ამავე გადაწყვეტილებაში სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ ასეთი ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნების განსაზღვრისას მხოლოდ ის ფაქტი, თუ რაში გამოიყენა გამყიდველმა მიღებული თანხა, გადამწყვეტი არ არის. ამავე დროს, უფრო ახალი პრაქტიკა, მათ შორის საქმეები №ას-1090-2021 და №ას-1333-2022, აჩვენებს, რომ სასამართლო ამგვარ დავებში ამოწმებს, ხომ არ იყო გარიგება სინამდვილეში სესხისა და იპოთეკის ურთიერთობა, რომელიც გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ფორმით დაიფარა. საქმის №ას-1333-2022 ტექსტში პირდაპირაა დასმული კითხვა, ხომ არ დაიფარა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებით იპოთეკით უზრუნველყოფილი სასესხო გარიგება სსკ-ის 56.2 მუხლის მნიშვნელობით. სწორედ აქ ჩანს, რომ ქართული სასამართლო პრაქტიკა ფორმის მიღმა რეალურ ეკონომიკურ შინაარსს ეძებს.

ეს თემა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ პრაქტიკაში მოქალაქეები ხშირად ხელს აწერენ არა კლასიკურ იპოთეკას, არამედ ფორმალურად ნასყიდობას გამოსყიდვის უფლებით, იმ მოლოდინით, რომ საქმე „უბრალო სესხს“ ეხება. სწორედ ასეთ დროს არის ყველაზე მაღალი ბინის დაკარგვის რისკი. თუ ვადა გავიდა და გამოსყიდვა არ განხორციელდა, რეესტრში საკუთრება შეიძლება საბოლოოდ გადავიდეს მეორე მხარეზე. ამ კონტექსტში უზენაესი სასამართლოს მიდგომა ორმაგია: ერთი მხრივ, იგი აღიარებს, რომ გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობა თავისთავად დამოუკიდებელი და კანონიერი ინსტიტუტია; მეორე მხრივ, როდესაც მხარე ამტკიცებს, რომ ნასყიდობის ფორმა სინამდვილეში სასესხო ურთიერთობის დასაფარად გამოიყენეს, სასამართლო ამოწმებს, ხომ არ გვაქვს საქმე თვალთმაქცურ გარიგებასთან. სწორედ აქ ერთვება სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 55-ე და 56-ე მუხლები. ამიტომ, პრაქტიკული თვალსაზრისით, ყველაზე მნიშვნელოვანი კითხვა ასეთია: გაფორმდა ნამდვილი ნასყიდობა გამოსყიდვის უფლებით, თუ გარეგნული ფორმით დაიფარა სესხი და იპოთეკა. ამ კითხვაზე პასუხი ხშირად წყვეტს, დაკარგავს თუ არა პირი ბინას.

ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში იპოთეკარის უფლება მოითხოვოს ქონების რეალიზაცია კანონით პირდაპირ არის დადგენილი. თუმცა სამართლებრივი პრობლემა მხოლოდ ამ უფლების არსებობა არ არის. პრაქტიკაში უმთავრესი კითხვებია: რამდენად სამართლიანად მიმდინარეობს აღსრულება, რამდენად რეალურ საბაზრო ფასად იყიდება ქონება, ეძლევა თუ არა მოვალეს ადეკვატური შესაძლებლობა დაიცვას თავი, და ხომ არ იწვევს აღსრულება საკუთრების უფლებაში არაპროპორციულ ჩარევას. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა ამ მიმართულებით განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. საქმეში Rousk v. Sweden სასამართლომ დაადგინა, რომ საჯარო აუქციონზე საცხოვრებელი სახლის გაყიდვა და შემდგომი გამოსახლება გარემოებათა ერთობლიობაში არღვევდა როგორც საკუთრების მშვიდობიანი სარგებლობის უფლებას, ისე საცხოვრებლის პატივისცემის უფლებას. საქმეში Vaskrsić v. Slovenia ევროპულმა სასამართლომ ასევე დაადგინა პირველი დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლის დარღვევა, როდესაც განმცხადებლის სახლი საჯარო აუქციონზე გაიყიდა. ამ პრაქტიკიდან გამოდის, რომ საკუთრების დაკარგვის სამართლებრივი მექანიზმი მხოლოდ ფორმალურად კანონიერად არსებობა არ კმარა აუცილებელია პროპორციულობისა და სამართლიანი ბალანსის დაცვაც.

ბიზნეს სამართლის ჭრილში იპოთეკა კიდევ უფრო რთულ ფუნქციას იძენს. ბიზნეს სუბიექტებისთვის უძრავი ქონება ხშირად არა მხოლოდ საცხოვრებელი, არამედ კომერციული აქტივი, ოპერაციული რესურსი ან საკრედიტო უზრუნველყოფის მთავარი საშუალებაა. ამიტომ ბინის ან სხვა უძრავი აქტივის იპოთეკით დატვირთვა ბიზნესისთვის შეიძლება იყოს განვითარების ბერკეტი, მაგრამ არასწორად შედგენილი უზრუნველყოფის სქემა შეიძლება გადაიქცეს ბიზნესის კოლაფსის მიზეზად. აქ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ ხელშეკრულებაში მკაფიოდ იყოს განსაზღვრული უზრუნველყოფილი მოთხოვნის მოცულობა, ვადები, მოვალისა და კრედიტორის უფლებები, რეალიზაციის წესი, დამატებითი სანქციები და მესამე პირების უფლებრივი მდგომარეობა. ბიზნეს პრაქტიკაში იპოთეკა აღარ არის მხოლოდ სამოქალაქო ურთიერთობა ორ ფიზიკურ პირს შორის იგი ხდება კორპორაციული რისკის, ფინანსური დისციპლინის და აქტივების დაცვის საკითხიც. სწორედ ამიტომ, ბიზნეს იპოთეკაზე მუშაობისას აუცილებელია არა მარტო სამოქალაქო კოდექსის ტექსტის, არამედ კომერციული მიზნისა და რისკების გათვალისწინება.

პრაქტიკული კუთხით, ბინის გირავნობასთან დაკავშირებულ საქმეებში ყველაზე ხშირი კითხვები ასეთია.

რა არის პირველი, რაც უნდა შევამოწმო?

პასუხი არის: საჯარო რეესტრის ამონაწერი, მესაკუთრეობა, რეგისტრირებული დატვირთვები და მესამე პირის უფლებები.

შეიძლება თუ არა იპოთეკის გაუქმება?

კი, თუ რეგისტრაცია ან ხელშეკრულება ეყრდნობა კანონდარღვევას, არაკეთილსინდისიერ გარიგებას ან თვალთმაქცურ სქემას.

არის თუ არა სარგებლობის უფლება სერიოზული პრობლემა?

დიახ, რადგან იგი ამცირებს ქონების ეკონომიკურ ღირებულებას და ართულებს რეალიზაციას.

არის თუ არა გამოსყიდვის ხელშეკრულება ყოველთვის სახიფათო?

არა ყოველთვის, რადგან სამოქალაქო კოდექსი მას დამოუკიდებელ ინსტიტუტად იცნობს, მაგრამ იგი განსაკუთრებით საშიში ხდება მაშინ, როდესაც მისი ფორმით სესხისა და იპოთეკის რეალური ურთიერთობა ინიღბება.

შეიძლება თუ არა ბინის დაკარგვის თავიდან აცილება?

ზოგიერთ შემთხვევაში დიახ, თუ დროულად ხდება ხელშეკრულების, რეგისტრაციისა და ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება და შესაბამისი სარჩელით ან შუამდგომლობით მოქმედება.

საბოლოოდ, ბინის გირავნობა (იპოთეკა) საქართველოში უნდა შეფასდეს არა როგორც უბრალო ფინანსური გარიგება, არამედ როგორც მრავალშრიანი სამართლებრივი ინსტიტუტი, რომელიც აერთიანებს ნივთობრივ სამართალს, ვალდებულებით სამართალს, ბიზნეს სამართალს და ადამიანის უფლებათა სტანდარტებს. მისი სწორი გამოყენება ქმნის უსაფრთხოებას და ფინანსურ სტაბილურობას; მისი არასწორი გამოყენება კი ხშირად იწვევს ქონების დაკარგვას, ბიზნესის დასუსტებას და ხანგრძლივ სასამართლო დავებს. სწორედ ამიტომ, ბინის დაგირავებამდე, იპოთეკის რეგისტრაციამდე ან გამოსყიდვის უფლებით გარიგების დადებამდე აუცილებელია საკითხის სრულყოფილი იურიდიული ანალიზი. ასეთ საკითხებში პროფესიული სტრატეგია ხშირად წყვეტს ყველაზე მნიშვნელოვანს დარჩება თუ არა ქონება მესაკუთრეს, თუ იგი გადაიქცევა აღსრულების საგნად.

ბინის გირავნობა (იპოთეკა) საქართველოში არ არის მხოლოდ ფინანსური გარიგება. ეს არის კომპლექსური სამართლებრივი ინსტიტუტი, რომელიც უკავშირდება საჯარო რეესტრს, სანივთო უფლებებს, სარგებლობის უფლებას, გამოსყიდვის ხელშეკრულებებს, აღსრულების პროცესს და სასამართლო პრაქტიკას. სწორედ ამიტომ, ერთი შეხედვით მარტივი გადაწყვეტილებაც კი შეიძლება გადაიზარდოს ბინის დაკარგვის, ხანგრძლივი დავის ან სერიოზული ფინანსური ზარალის მიზეზად.

სწორი სამართლებრივი შეფასება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც საქმე ეხება გამოსყიდვის უფლებით გაფორმებულ გარიგებას, საჯარო რეესტრის ჩანაწერის სიზუსტეს, მესამე პირის სარგებლობის უფლებას ან ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში ქონების რეალიზაციის საფრთხეს. ასეთ საქმეებში გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს არა მხოლოდ კანონის ცოდნას, არამედ სასამართლო პრაქტიკის სწორ გააზრებას და სტრატეგიულ მოქმედებას.

თუ ეძებთ ძლიერ, გამოცდილ და მაღალკვალიფიციურ ადვოკატს, რომელიც მუშაობს თბილისში, ასევე ემიგრანტების საქმეებზე იტალიაში - რომში და ბარში, და გჭირდებათ დახმარება ბინის გირავნობის, იპოთეკის, საჯარო რეესტრის, გამოსყიდვის ხელშეკრულების, ქონების დაცვის ან სასამართლოში გასაჩივრების მიმართულებით, მიმართეთ ადვოკატ ნათია ნაკაშიძეს და საადვოკატო ბიურო „ნაკაშიძედაპარტნიორების“ გუნდს საქართველოში და იტალიაში www.iuristi.com.

"სახელი პონტოელი" სინამდვილეში გვარი იყო - ის დაიბადა რომაულ ოჯახში. სახელი "პილატე" ლათინურიდან "პილატუსი" ნიშნავს "ადამიანს შუბით ან შუბის მატარებელს".

წარმოუდგენელია, მაგრამ პონტოელი პილატე წმინდანად იქნა აღიარებული. ერთ-ერთი ვერსიის თანახმად, ის გაგზავნილ იქნა გალიაში (დღევამდელ საფრანგეთში, სადაც ის სინანულისაგან, სირცხვილისაგან და ბრაზისაგან მან სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა. სხვა მონათხრობის თანახმად, ყოფილმა პრეფექტმა ქრისტიანობა მიიღო და მოწამეობრივი სიკვდილი მიიღო ნერონის დევნის დროს (დაახლოებით 64 წ). ამ ვერსიაზე დაყრდნობით, ეთიოპიის მონოფიზიტურმა ეკლესიამ პილატე პონტოელი წმინდანად შერაცხა. დავაზუსტოდ, რომ არც მართმადიდებლური, არც კათოლიკური ტრადიცია არ იზიარებს ასეთ შეხედულებას პილატეს შესახებ.

ტაბლა, რომელიც 1961 წელს იქნა ნაპოვნი კესარიაში, წარწერით:
-. . .]S TIBERIEUM
-[. . .PONTI]US PILATUS
-[. . .PRAEF]ECTUS IUDA[EA]E
წარწერის წაკითხვა ასე არის შესაძლებელი:"ტიბერია . . . [პონტ]ოელი პილატე, [პრეფ]ექტი იუდეის". 26-37 წლები ჩვ.წ-ით. წარწერა შენახულია იერუსალიმის მუზეუმში. ამ აღმოჩენამ გადაჭრა პრობლემა პილატეს თანამდებობასთან დაკავშირებით: ის არ იყო პროკურორი, ის იყო პრეფექტი. პრეფექტი, ძველი რომაულით ნიშნავს (ლათ. praefectus-ხელმძღვანელი, სარდალი)-სხვადასხვა მაგისტრატურა ძველ რომში. ის რაოდენობის მიხედვით იყო მე-5 პრეფექტი რეგიონში და ეს თანამდებობა გადაიბარა ვალერიუს გრატის შემდეგ (13-26 წლები).

მათე 27:19 მოიხსენიებს პილატეს პონტოელის ცოლს. სახარებაში არ არის მითითებული მისი სახელი, ხოლო გადმოცემებით მას მიაწერენ სახელს კლაუდია პროკულა (პროკლა). ამავე გადმოცემის თანახმად ის ქრისტიანი გახდა. ხოლო მართმადიდებლურ ეკლესიაში ის წმინდანადაა აღიარებული.

ერთ-ერთი ქრისტიანის მემატიანის თანახმად, 39 წელს კალიგულას მმართველობის დროს პილატემ სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა.

პილატე არა მარტო იუდეას მართავდა, ასევე იდუმეას და სამარიას.

პილატე პონტოელის მოღვაწეობას უკავშირდება სპილენძის მონეტები, რომელიც დამზადებულ იქნა იუდეაში მისი მმართველობის დროს (26-36 წლებში ჩვ.2-ით).

დედაქალაქში, პილატეს ასევე საკუთარი სასახლე ჰქონდა - "პრეტორია"(მეფე ჰეროდეს ყოფილი სასახლე).

ისტორიკოსთა დახასიათებით, მათ შორის იუდეველი ისტორიკოსის იოსებ ფლავიუსის, აქცენტირებულია პილატე პონტოელის სიმკაცრე მმართველობაში (იყო უხეში და შეზღუდული ადამიანი). ათწლიანი მმართველობის ხანაში არეულ და მეამბოხე იუდეაში გვაჩვენებს პილატეს იმ კუთხით, რომ მას ჰქონდა შესაძლებლობა დაეტოვებინა ოკუპირებული რეგიონი რომისთვის საჭირო ჩარჩოში.

პილატე პონტოელმა "აიღო წყალი და ხელები დაიბანა ხალხის წინაშე", ამგვარად მან გამოიყება, ძველი ებრაული ტრადიცია, რომელიც ახდენს უდანაშაულობის სიმბოლიზაციას სისხლის ღვრაში (აქიდან გამოთქმა "ხელების დაბანა"). (რჯული 21:6-9)

სახარებისეულ წარმოდგენაში პილატე-ჰუმანური და მომთმენი მსაჯულია, რომელიც მთელი ძალით ცდილობდა უდანაშაულო ადამიანის გადარჩენას მაშინ როდესაც იოსებ ფლავიუსი და ფილონი ერთხმად ამტკიცებენ, რომ პილატე იყო ცალსახად მკაცრი ადამიანი იმდროინდელი საზომითაც კი.

არაქრისტიანული ისტორიული დოკუმენტი. ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი-ტაციტუსის (15,44) ანალები, სადაც გაკვრით არის ნახსენები პილატეს სახელი: ". . .ამ მნიშვნელობის საწყისი, ქრისტე, იქნა სიკვდილს მისჯილი ტიბერიუსის მმართველობის დროს პილატე პონტოელის პროკურორობისას. . .". პილატეს სახელი კიდევ რამოდენიმე წერილობით დოკუმენტშია მოხსენიებული.

დრო და დაბადების ადგილი ასევე უცნობია.

30 წლის შემდეგ, საბჭოთა მეცნიერება იძულებული იყო უარი ეთქვა საკუთარი მოსაზრება პილატეს გამოგონილი პიროვნების შესახებ.

იესო ქრისტეს სასამართლოს დღეს, როდესაც პილატეს ცოლმა გაუგზავნა მას,-როგორც ასევე სახარებაში წერია, ხალხი რომელთა მეშვეობითაც ის არწმუნებდა ქრისტეს მიმართ სასიკვდილო განაჩენი, მის ბოლო წერილში ის პილატეს თხოვდა: "რითი გინდა გამოისყიდო საკუთარი ცოდვა ამ დედამიწაზე თუ აღმოჩნდება, რომ შენს მიერ განსჯილი ადამიანი ნამდვილად ღვთის ძეა, და არა ადმიანი-დამნაშავე?". პილატემ მას უპასუხა: "თუ ის ღვთის ძეა და აღდგება, მაშინ პირველი რასაც მე გავაკეთებ,-ავკრძალავ საკუთარი სახის გამოსახვას მონეტებზე, სანამ მე ცოცხალი ვარ" (უნდა აღინიშნოს, რომ რომში მონეტაზე გამოსახვა დიდ პატივად ითვლებოდა). კილატემ საკუთარი დანაპირები შეასრულა, როდესაც დადგენილ იქნა, რომ ქრისტე აღდგა. პილატემ ნამდვილად აკრძალა საკუთარი სახის მონეტებზე გამოსახვა. გარმილიის ეს შეტყობინება მტკიცდება უტყუარი მტკიცებულებით. რომის ნუმიზმატიკიდან ცნობილია, რომ იერუსალიმში იმ დროს დამზადებულ მონეტებზე ერთ მხარეს გამოსახულია კეისარი, მაგრამ მეორე მხარეს პილატეს გამოსახულების გარეშე.

რატომ ცდილობდა პილატე ასე გამალებით იესო ქრისტეს სიცოცხლის გადარჩენას?

ფილონ ალექსანდრიელის და იოსებ ფლავიუსის მონათხრობებში პილატე წარმოჩინებულია, როგორც რომის მკაცრი თანამდებობის პირი, რომელიც პირადადაა პასუხიმგებელი უამრავ სასჯელზე და სისხლისღვრაზე მის მიერ დაქვემდებარებულ ოლქში. ხოლო სახარებისეულ წარმოდგენაში პილატე-ჰუმანური და მომთმენი მსაჯულია, რომელიც მთელი ძალით ცდილობდა უდანაშაულო ადამიანის გადარჩენას მაშინ, როდესაც ფილონი და იოსებ ფლავიუსი ერთ ხმაში ამტკიცებენ, რომ ის იყო ცალსახად მკაცრი ადამიანი იმ დროინდელი საზომებითაც კი.

1 ვერსია.

დღევანდელ დღეს არსებობს რამოდენიმე ვერსია, რომელიც ხსნის პილატეს ასეთი ქცევის მიზეზს. მკვლევარები ფიქრობენ, რომ პილატეს სურდა იესო ქრისტეს სიცოცხლის გადარჩენა მხოლოდ, იმიტომ რომ მოძულე იუდეველებს უსიამოვნო შეგრძნება ჰქონოდათ.

2 ვერსია.

სხვა მკვლევარები ფიქრობენ, რომ პილატეს უნდოდა იესო ქრისტეს გადარჩენა არა წუთიერი გავლენის გამო, არამედ სერიოზული სახელმწიფო მოსაზრებით: გალილეველი წინასწარმეტყველი ანადგურებს "სინედრიონის ავტორიტეტს, ფარისევლების და სადუკევლების. გამოდის, რომ რომს სწორედ ასეთი გამანადგურებელი ესაჭიროდა". სხვა სიტყვებით, იესო უსიტყვოდ ესაჭიროებოდა რომს და ნებისმიერი გზით იყო მისი დახსნა იუდეველთა მიერ განადგურებისაგან.

3 ვერსია.

რომის იუდეველი პროკურორები ძალიან ხშირად ქრთამს იღებდნენ რათა გაეთავისუფლებინათ დამნაშავეები, ყველაზე საშინელი ქურდები და დამნაშავეები. ამ ვერსიის მომხრეები ამბობენ, რომ პროკურორს უბრალოდ ქრთამი შესთავაზეს იესო ქრისტეს სიცოცხლის შესანარჩუნებლად (ევანგელისტები თვლიან, რომ იესო ქრისტეს საკმაოდ გავლენიანი მომხრეები-მაგალითად მისი საიდუმლო მეგობარი იოსებ არიმათიელი, იერუსალიმის სინედრიონის წევრი).

4 ვერსია.

არის ასევე საინტერესო ვერსია, რომლის მიხედვითაც პილატე პონტოელს სურდა შეენარჩუნებინა იესო ქრისტესთვის სიცოცხლე, იმიტომ რომ მას ჰქონდა სავარაუდო გათვლა კონფლიკტზე იესო ქრისტეს მომხრეებსა და ორთოდოქს ებრაელებს შორის ტაძარში ან მასთან ახლოს პასექის მოახლოების დროს. ასეთი შეტაკება მისცემდა რომაელებს საშუალებას ჩარეულიყვნენ კონფლიქტის მოგვარებაში და შექმნიდა ხელსაყრელ საშუალებას პილატეს მსახურებს გაეძარცვათ ტაძარი "შეუმჩნევლად".

მღვდელმთავარმა კაიაფამ, რომელმაც იცოდა პილატეს ამ გეგმების შესახებ გადაწყვიტა გაეწირა იესო ქრისტეს სიცოცხლე, რათა შეენარჩუნებინა ტაძრის ძვირფასეულობა. ამ ვერსიის მომხრეებს ახსენებენ პასექის დღესასწაულის წინ გაიმართა სინედრიონის სხდომა, რომელზეც "მოითათბირეს. . .მზაკვრულად შეეპყროთ იესო და მოეკლათ. . . მაგრამ ამბობდნენ: დღესასწაულზე არა, ხალხში შფოთი არ ატყდესო" (მათ.26:3-5). ამ საქციელის მამოტივირებელ მიზეზად კაიაფა ასახელებდა: "ვერ მოგიფიქრებიათ, რომ გვიჯობს ერთი ადამიანი მოკვდეს ხალხისათვის, ვიდრე მთელი ერი დაიღუპოს" (იოან.11:50).

5 ვერსია.

პილატე, როგორც სხვა რომის მოქალაქეები პატივს სცემდნენ და ეთაყვანებოდნენ ღმერთებს. პილატემ შესაძლოა მართლაც დაიჯერა, რომ იესო ქრისტე მესია იყო (ღვთის ძე), ვინაიდან მასზე ბევრი ხმები დადიოდა (მკვდრეთით აღადგენდა, ავადმყოფებს კურნავდა, ბრმებს თვალებს უხელდა). ვინაიდან, ჩვენ ვიცით რომ იესო ქრისტე იმყოფებოდა მეფე ჰეროდესთან, რომელმაც იესო ქრისტეს შესახებ მხოლოდ ხმები ჰქონდა გაგებული და ერთი პერიოდიის მას მკვდრეთით აღმდგარ იოანე ნათლისმცემლად თვლიდა. ერთმნიშვნელოვნად, მას გაგონებული ჰქონდა სასწაულების შესახებ, რომლებსაც იესო ქრისტე ახდენდა. შესაძლოა არც პილატე ყოფილიყო გამონაკლისი.

პილატეს მეუღლე სთხოვდა, რომ არ შეხებოდა იესო ქრისტეს, იმიტომ რომ მან სიზმარში უამრავი ტანჯვა გადაიტანა. პილატე ცდოლობდა დაერწმუნებინა ებრაელები რათა გაეშვათ იესო. პილატეს მეუღლეს სიზმარი ღვთის ნების თანახმად. სხვა შემთხვევაში ის იესო ქრისტეს მართალს არ უწოდებდა. შეიძლება სწორედ ამან შეაშინა პილატე. პილატე ცდილობდა დაერწმუნებინა ებრაელები რათა გაეშვათ იესო, რადგანაც მან ეს ვერ შეძლო მან ხელები დაიბანა.

პონტოელი პილატე (Pontius Pilatus), როგორც რომის იმპერიის წარმომადგენელი და საბოლოო გადაწყვეტილების მიმღები, აღმოჩნდა კლასიკური სამართლებრივი დილემის წინაშე. მის წინაშე წარდგენილი საქმე არ შეიცავდა მტკიცებულებებს, რომლებიც გაამართლებდა სასჯელს. პირიქით იკვეთებოდა უდანაშაულობის პრეზუმფციის საფუძველი, რომელიც თანამედროვე სამართლის ერთ-ერთი ფუნდამენტური პრინციპია.

მიუხედავად ამისა, ისტორიული წყაროების, მათ შორის იოანეს სახარების მიხედვით, პილატემ თავადვე განაცხადა:
„მე ვერავითარ ბრალს ვერ ვპოულობ მასში“ - და მაინც მიიღო გადაწყვეტილება სიკვდილით დასჯის შესახებ.

ეს შემთხვევა მკაფიოდ აჩვენებს, რომ საბოლოო გადაწყვეტილება არ დაეფუძნა მტკიცებულებებს, არამედ საზოგადოებრივი ზეწოლისა და პოლიტიკური გავლენის ფაქტორს.

ფორმლურად, პილატემ სცადა პასუხისმგებლობისგან დისტანცირება: სიმბოლურად „ხელების დაბანით“. თუმცა, სამართლებრივი და მორალური თვალსაზრისით, პასუხისმგებლობა არ გადადის ბრბოზე.

სამართლის ერთ-ერთი ფუნდამენტური პრინციპია:
გადაწყვეტილება ეკუთვნის იმას, ვინც მას იღებს.

დიდი პარასკევი არ არის მხოლოდ ისტორიული ან სარწმუნოებრივი მოვლენა - ის არის ცოცხალი მაგალითი იმისა, თუ როგორ შეიძლება სამართლის სისტემა დასუსტდეს, როდესაც იგი ემორჩილება გარე ზეწოლას.

📌 სამართალი ირღვევა არა მხოლოდ ქმედებით, არამედ უმოქმედობითაც
როდესაც გადაწყვეტილების მიმღები არ იყენებს თავის უფლებამოსილებას სამართლიანობის დასაცავად, ეს თავად ხდება დარღვევა.

📌 მტკიცებულებები უნდა იყოს გადაწყვეტილების საფუძველი
ნებისმიერი სამართლებრივი გადაწყვეტილება უნდა ეფუძნებოდეს ფაქტებს, და არა საზოგადოებრივ აზრს ან ემოციას.

📌 პასუხისმგებლობა განუყოფელია ძალაუფლებისგან
ვინც იღებს გადაწყვეტილებას, ვერ გაექცევა მის შედეგებზე პასუხისმგებლობას - არც ფორმალური ჟესტებით და არც სიმბოლური მოქმედებებით.

როდესაც სამართალი ემორჩილება ხმაურს,
ის კარგავს თავის არსს — სამართლიანობას.

ძლიერი სამართლებრივი სისტემა სწორედ მაშინ ყალიბდება, როდესაც გადაწყვეტილების მიმღები ინარჩუნებს დამოუკიდებლობას და ეყრდნობა მხოლოდ კანონსა და მტკიცებულებებს.

დიდი პარასკევი გვახსენებს, რომ სამართალი არ არის მხოლოდ ნორმათა კრებული
ის არის პასუხისმგებლობა, რომელიც ვერ გადაეცემა სხვას და ვერ „ჩამოიბანება“.

საადვოკატო ბიურო “ნაკაშიძე და პარტნიორები“

ჩვენთვის სამართალი არის არა მხოლოდ წესების სისტემა - ის არის პასუხისმგებლობა, რომელიც თან ახლავს თითოეულ გადაწყვეტილებას.

ჩვენ ვიცავთ პრინციპს, რომ:
სამართლიანობა იწყება დამოუკიდებელი გადაწყვეტილებით და სრულდება პასუხისმგებლობით.

რუსთაველის ეროვნულ თეატრში შედგა რობერტ სტურუას მიერ დადგმული სპექტაკლის „ვეფხისტყაოსანი“, პირველი ნაწილის („ამბავი როსტევან არაბთა მეფისა“) პრემიერა. ინსცენირების ავტორი და რეჟისორია თავად რობერტ სტურუა, ხოლო სცენოგრაფიულ გადაწყვეტაზე იმუშავეს ანა ნინუამ და რეჟისორმა. სცენის სივრცის ფორმირებაში მონაწილეობდნენ მერაბ მერაბიშვილი და ტიტე ჯალაღონია, გამოყენებულია ასევე მირონ შველიძის ვიზუალური ელემენტები. მუსიკალური გაფორმება ეკუთვნის სვიმონ ჯანგულაშვილსა და რობერტ სტურუას, ქორეოგრაფიული ნაწილი კი შექმნილია კოტე ფურცელაძის მიერ. რეჟისორის თანაშემწეა თეა მარგველაშვილი. წარმოდგენაში მონაწილეობენ ბუკა თოლორდავა, ირაკლი კერესელიძე, ბექა მეძმარიაშვილი, ქეთი სვანაძე, დავით უფლისაშვილი, ლევან ხურცია, ლაშა ჯუხარაშვილი და სხვა მსახიობები.

რატომ არის „ვეფხისტყაოსანი“ ჩვეულებრივ სპექტაკლზე უფრო მგრძნობიარე სამართლებრივი თემა?

„ვეფხისტყაოსანი“ ქართველებისთვის უბრალოდ ლიტერატურული ძეგლი არ არის. UNESCO-ს „Memory of the World“ რეესტრში შეტანილი შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსნის“ ხელნაწერთა კოლექცია აღიარებულია, როგორც ქართული, აღმოსავლური და ევროპული კულტურული ტრადიციების უნიკალური სინთეზი, რომელიც უკავშირდება სიყვარულის, მეგობრობის, თანასწორობისა და თავისუფლების იდეებს. სწორედ ამიტომ, „ვეფხისტყაოსანი“ საქართველოს კულტურულ ცნობიერებაში არსებობს არა როგორც ერთი ტექსტი, არამედ როგორც ღირებულებითი და ეროვნული სიმბოლო, რომელიც აერთიანებს ისტორიულ მეხსიერებასა და ეთიკურ მოდელს.

ამ კონტექსტში, როდესაც ასეთი სახელწოდებით დადგმულ სპექტაკლს ენიჭება ასაკობრივი მარკირება7+, აღნიშნული აღარ შეიძლება შეფასდეს მხოლოდ ტექნიკურ აღწერად. ეს არის საზოგადოებრივი ნდობის მატარებელი სამართლებრივი სიგნალი, რომელიც მაყურებლის, განსაკუთრებით მშობლისა და პედაგოგის მხრიდან აღიქმება როგორც წინასწარი გარანტია, რომ წარმოდგენის შინაარსი ასაკობრივად თავსებადია და არ შეიცავს ისეთ ელემენტებს, რომლებიც შეიძლება საზიანო იყოს ბავშვისთვის. სწორედ ამიტომ, „ვეფხისტყაოსნის“ მსგავსი სიმბოლური მნიშვნელობის მქონე ნაწარმოების შემთხვევაში, ასაკობრივი მარკირების სიზუსტე გარდაიქმნება არა ფორმალურ ვალდებულებად, არამედ მაღალი ხარისხის პასუხისმგებლობად.

შესაბამისად, როდესაც კულტურულად და ეროვნულად დატვირთული ტექსტის სახელით შექმნილ წარმოდგენას მიენიჭება 7+ კატეგორია, ეს ქმნის განსაკუთრებულ სამართლებრივ მოლოდინს: რომ შინაარსი არა მხოლოდ ფორმალურად, არამედ შინაარსობრივადაც შეესაბამება ამ ნიშნულს. ამგვარ პირობებში, ასაკობრივი მარკირება ფუნქციონირებს, როგორც ნდობისა და პასუხისმგებლობის ერთობლივი მექანიზმი, რომლის დარღვევაც შეიძლება შეფასდეს არა მხოლოდ ესთეტიკური დისკუსიის, არამედ სამართლებრივი შეფასების საგნად.

არის თუ არა 7+ რეკომენდაცია თუ სამართლებრივი ვალდებულება?

7+ არ არის მხოლოდ რეკომენდაცია. საქართველოს კანონის „მომხმარებელთა უფლებების დაცვის შესახებ“ მიხედვით:

მუხლი 5 ავალდებულებს მოვაჭრეს მიაწოდოს მომხმარებელს ზუსტი და სრული ინფორმაცია;

მუხლი 24 და 26 კრძალავს უსამართლო და შეცდომაში შემყვან კომერციულ პრაქტიკას.

შესაბამისად, ასაკობრივი მარკირება წარმოადგენს მომსახურების არსებით მახასიათებელს, რომლის არაზუსტობა შეიძლება შეფასდეს როგორც მომხმარებლის შეცდომაში შეყვანა.

რას ამბობს ბავშვის უფლებათა კოდექსი ასეთ შემთხვევაზე?

ბავშვის უფლებათა კოდექსი ადგენს მკაფიო სტანდარტებს:

მუხლი 5 ბავშვის საუკეთესო ინტერესი არის პრიორიტეტი;

მუხლი 4 ბავშვის ღირსება ხელშეუვალია;

მუხლი 3 სექსუალური შინაარსი შეიძლება ჩაითვალოს საფრთხის შემცველად;

მუხლი 25 ბავშვი დაცული უნდა იყოს მისთვის შეუსაბამო ინფორმაციისგან.

ეს ნიშნავს, რომ ბავშვი არ უნდა აღმოჩნდეს ისეთ გარემოში, რომელიც მის ასაკს არ შეესაბამება.

ზღუდავს თუ არა ეს ხელოვნების თავისუფლებას?

არა. საქართველოს კონსტიტუციის მიხედვით:

მუხლი 20 იცავს შემოქმედების თავისუფლებას;

მუხლი 34 ადგენს, რომ ეს თავისუფლება არ უნდა არღვევდეს სხვათა უფლებებს;

მუხლი 30 იცავს ბავშვთა უფლებებს.

სამართლებრივი პრობლემა არ არის შინაარსი, არამედ მისი არასწორი მარკირება და კომუნიკაცია.

როგორ უნდა შეაფასოს ჩვეულებრივმა ადამიანმა იყო თუ არა სპექტაკლი 7+?

გამოიყენება sogenannte „გონივრული მშობლის სტანდარტი“:

წინასწარ რომ მცოდნოდა სპექტაკლის რეალური სცენები, წავიყვანდი თუ არა 7 წლის ბავშვს?

თუ პასუხი არის „არა“, მაშინ 7+ მარკირება ვერ ასრულებს თავის ფუნქციას
და ხდება სამართლებრივად სადავო.

როდის შეიძლება ჩაითვალოს, რომ კანონი დაირღვა?

დარღვევა შესაძლებელია, თუ დადგინდება, რომ:

სპექტაკლი არ შეესაბამებოდა 7+ კატეგორიას, ეს ინფორმაცია არ იყო სწორად კომუნიცირებული და მომხმარებელი დაეყრდნო ამ ნიშნულს გადაწყვეტილების მიღებისას.

ასეთ შემთხვევაში სახეზეა: შეცდომაში შემყვანი კომერციული საქმიანობა მომხმარებლის ინფორმირებული არჩევანის დარღვევა

აქვს თუ არა მაყურებელს თანხის დაბრუნების უფლება?

ზოგადი წესი ასეთია: მომხმარებელთა უფლებების დაცვის შესახებ კანონის მუხლი 14(2)(ო) კულტურული ღონისძიების ბილეთი არ ექვემდებარება ავტომატურ დაბრუნებას, თუმცა არსებობს გამონაკლისი:

თუ დადგინდება, რომ მომსახურება არ შეესაბამებოდა აღწერილობას, მომხმარებელს შეუძლია მოითხოვოს:

თანხის დაბრუნება ან შესაბამისი კომპენსაცია ეს ეფუძნება პრინციპს:

მომსახურება უნდა შეესაბამებოდეს მის შესახებ მიწოდებულ ინფორმაციას.

ვის ეკისრება პასუხისმგებლობა თეატრს თუ პლატფორმას?

ამავე კანონის მიხედვით: მუხლი 4 განსაზღვრავს „მოვაჭრის“ ცნებას პასუხისმგებელია ის, ვინც სთავაზობს მომსახურებას მომხმარებელს.

პრაქტიკაში:

თეატრი / ორგანიზატორი შინაარსზე

პლატფორმა ტექნიკურ ნაწილზე

შეიძლება თუ არა მსახიობმა მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება?

დიახ გარკვეულ პირობებში. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის: მუხლი 18 იცავს პირის ღირსებასა და რეპუტაციას.

თუ ვიდეო გავრცელდა: დამამცირებელი ფორმით, კონტექსტის დამახინჯებით

შესაძლებელია მორალური ზიანის მოთხოვნა, თუმცა აუცილებელია:

ზიანის არსებობის მტკიცება, მიზეზობრივი კავშირის დადგენა

რა სამართლებრივი შედეგები შეიძლება დადგეს?

თუ დარღვევა დადასტურდა: მომხმარებელთა დაცვის სააგენტოს შეუძლია მოითხოვოს დარღვევის აღმოფხვრა; შესაძლებელია ინფორმაციის გასწორების ვალდებულება;

შეუსრულებლობის შემთხვევაში: მუხლი 34 ფინანსური სანქცია (ბრუნვის 2%-მდე).

რა არის საბოლოო სამართლებრივი დასკვნა?

თუ სპექტაკლი თავისი შინაარსით არ შეესაბამებოდა 7+ კატეგორიას და ეს არ იყო სათანადოდ კომუნიცირებული, აღნიშნული შეიძლება შეფასდეს როგორც მომხმარებლის შეცდომაში შეყვანა და ბავშვის საუკეთესო ინტერესის დარღვევა.

ეს არ არის ხელოვნების წინააღმდეგ მიმართული შეფასება. ეს არის სამართლებრივი ბალანსის საკითხი:

ხელოვნება თავისუფალი

ბავშვი დაცული

მომხმარებელი ინფორმირებული

სწორედ ამ ბალანსის დაცვა წარმოადგენს თანამედროვე სამართლის ერთ-ერთ მთავარ პრინციპს.

ბავშვთა უფლებებისა და საოჯახო სამართლის სპეციალიზებული ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე

ცელსუსი იუსტინიანეს დიგესტებში აღნიშნავს: ,,სამართალი არის სიკეთისა და სამართლიანობის ხელოვნება’’ - რომაელის ეს სიტყვები იმ სახელმწიფოში, სადაც სამართალი სამართლიანობის შვილად და, იმავდროულად, მის სინონიმად განიხილებოდა, თავის დროზე დიდ ჭეშმარიტებად აღიარეს, მაგრამ საკითხავია, დღეს თუ არის შესაძლებელი აღნიშნულის ესოდენ ხმამაღლა გაცხადება.

სამართალი და სამართლიანობა - სინონიმები თუ ორი ურთიერთგამიჯნული ცნება, გოგრა და კვახი თუ მსხალი და პამიდორი - დღემდე განუსაზღვრელია; განუსაზღვრელია, რადგან არ არსებობს არცერთი მათგანის ზუსტი, უნივერსალური დეფინიცია, რითაც აღნიშნულნი ნამდვილად ჰგვანან ერთმანეთს. გამაოგნებელია ის ფაქტი, რომ დღესდღეობით სამართლიანობის დაახლოებით 62 განსაზღვრება არსებობს და არც სამართლის შემთხვევაშია სახარბიელო მდგომარეობა. არსებობს არაერთი თეორია თუ სახე როგორც სამართლის, ისე სამართლიანობისა. ერთი შეხედვით წარმოუდგენელიც კია, დაახ. 2500 წლის განმავლობაში კაცობრიობამ, რომელშიც პეროდულად გენიოსებიც გამოერეოდნენ, ვერ შეძლო მისი არსებობისათვის ესოდენ მნიშვნელოვანი ცნებების უნიფიცირება, მაგრამ აქ უნდა დავსვათ დიდი ,,მაგრამ’’, რადგან პრობლემა სწორედ დროისა და სივრცის, თაობათა და აზროვნების ცვალებადობაა, ვინაიდან სამართალიცა და სამართლიანობაც ისტორიული და კულტურული ფენომენია, ხოლო როგორც ნიცშე იტყოდა: ,,შეიძლება მხოლოდ იმის დეფინიცია, რასაც ისტორია არ აქვს’’.

ზემოაღნიშნულით თითქოს უკვე ნათელი და გასაგები უნდა იყოს, თუ რატომ ვერ შევძლებთ სამართლისა და სამართლიანობის უნიფიცირებას, თუმცა ეს მაინც არ გვაძლევს იმის საშუალებას, რომ უგულებელვყოთ ყოველი თეორია, არ ვიმსჯელოთ თითოეული მათგანის ავ-კარგიანობაზე, პირიქით ეს აუცილებელიც კია, ვინაიდან პირების ინტერესთა, უფლებათა თუ მოვალეობათა კოლიზია ყოველდღიურობის განუყოფელი ნაწილია, რომელთა რეგულირებაც სწორედ სამართლისა და სამართლიანობის ამოცანაა.

სანამ უშუალოდ მიმოვიხილავდეთ სამართალსა და სამართლიანობას როგორც დამოუკიდებელ, ისე საერთო კონტექსტში, გავიზიაროთ დიგესტებში გამოთქმული აზრი: ,,სამართლის შემსწავლელს, უპირველეს ყოვლისა, იმის ცოდნა მართებს, თუ საიდან მომდინარეობს სამართლის სახელწოდება. სახელი ,,სამართალს ( ius) ,,სამართლიანობისაგან’’ (iustitia) ეწოდა.’’- და აი, პირველი კვეთა სამართლისა და სამართლიანობისა.

არისტოტელე წერს: ,,სამართლიანობა არის პოზიტიური სამართლის შეფასებითი მასშტაბი’’, მაშასადამე, სამართლი გაჩენის დღიდან ებსახურება ან უნდა ემსახურებოდეს სამართლიანობის დაცვას, მაგრამ საკითხავია, თუ როგორია რეალობა. მე რომ მკითხოთ, არცერთი ეპოქის სამართლის სისტემა სრულყოფილად არ ემსახურება სამართლიანობის იდეას, მეტიც გვაქვს პირწმინდად უსამართლო სამართლის პრეცედენტებიც, მაგალითად, ნაცისტურ გერმანიაში პოზიტიური სამართლით დაკანონებული უსამართლობა. თუმცა აქვე უნდა გავიხსენოთ, რომ სამართალიცა და სამართლიანობაც შეფასებითია, შესაბამისად, ის რაც დღეს უსამართლობად გვესახება, უწინ არა მხოლოდ კანონმდებლის, არამედ ხალხის ღრმა რწმენითაც სამართლიანობად განიხილებოდა, მაგალითად, დღეს ოჯახში ძალადობა, მათ შორის ცოლის მიმართ, დანაშაულად და შესაბამისად, სამართლიანობის უხეშ დარღვევად მიიჩნევა, თუმცა უწინ განსხვავებული აზროვნების ადამიანებისთვის აღნიშნული დასაშვები და ხშირად სამართლიანობის გამომხატველი ქმედება იყო, რასაც ასახავს ნაპოლეონის 1804 წლის კოდექსი, რომლის მიხედვითაც ქმრის მოღალატე ცოლი დამნაშავე იყო და სიკვდილით უნდა დაესაჯათ მაშინ, როცა მოღალატე ქმარი ყოველგვარი სანქციისგან თავისუფალდებოდა.

თუკი გადავალთ უშუალოდ სამართლიანობის განხილვაზე, უნდა გამოვყოთ აღნიშნული ცნების ობიექტური და სუბიექტური გაგება. პირველ შემთხვევაში სამარლიანობა საზოგადოებაში მიზანშეწონილად მიჩნეულ ქმედებებსა და წესრიგს გულისხმობს, ხოლო სუბიექტური თვალსაზრისით ყოველი ადამიანისათვის დამახასიათებელ სიქველეს. აქვე უნდა ვახსენოთ სამართლიანობის არისტოტელესეული კლასიფიკაცია. იგი თავის ცნობილ ნაშრომში ,,ნიკომაქეს ეთიკა’’ ერთმანეთისაგან მიჯნავს აბსტრაქტულ და პოლიტიკურ სამართლიანობას. პოლიტიკური სამართლიანობა მოიცავს სოციალური თანაცხოვრებისა და სახელმწიფო ინსტიტუტების ჩამოყალიბების პრინციპებს. აბსტრაქტული სამართლიანობა კი დაკავშირებულია საერთო სიკეთის გაყოფის პრინციპებთან და ორი სახით არის წარმოდგენილი: განაწილებითი სამართლიანობა (iustitia distributiva) და გათანაბრებითი სამართლიანობა (iustitia commutativa). პირველ შემთხვევაში თანასწორობას გეომეტრიული პროპორციულობა აყალიბებს - განაწილებითი სამართლიანობა ,,არის სიკეთის განაწილება მოქალაქეთა ღირსების მიხედვით, ინდივიდთა თავისებურებების შესაბამისად’’ (არისტოტელე), ხოლო გათანაბრებითი სამართლიანობის შემთხვევაში არითმეტიკული პროპორციულობა - თუ ორი ტოლია, შესაბამისად, მესამეც ტოლია. მართალია სამართლიანობის გაგება გათანაბრებითისა და განაწილებითის განსხვავებული და ხშირად ურთიერთგამომრიცხავიც კია, მაგრამ, ვფიქრობ, ამავდროულად, ისინი ურთიერთშემავსებლის ფუნქციასაც ასრულებს, რაც კარგად ჩანს ფაქტობრივ რეალობაში, კერძოდ, თუკი ამა თუ იმ სიკეთის გამანაწილებელი სახელმწიფოა, მიზანშეწონილია მან ადამიანებს მათი ინტერესების, დამსახურებისა და სხვა მრავალი ფაქტორის გათვალისწინებით რაოდენობრივად არათანაბრად გაუაწილოს იგი (სიკეთე) და ეს იყოს სამართლიანი (განაწილებითი სამართლიანობა) და იმავდროულად, თავისუფალ ბაზარზე ყველამ მიიღოს გაღებულის პროპორციულად (გათანაბრებითი სამართლიანობა). მაშასადამე, ყოფით ცხოვრებაში გათანაბრებითიც და განაწილებითი სამართლიაობაც თავის მხრივ და თავის სფეროში უპირატესი და ეფექტურია.

ყურადღების ღირსია სამართლიანობის, როგორც სოციალური, საგნობრივი ანუ ინდივიდუალური და ფორმალური გაგება. სოციალური სამართლიანობა მოიცავს თანაბარი შესაძლებლობების წახალისებას, სოციალური პრივილეგიების დაწესებას. იგი ზრუნვას საზოგადოებრივ კეთილდღეობაზე, საზოგადოებაში არსებული დაპირისპირებების დაძლევასა და განვითარებისთვის თანასწორი პირობების შექმნაზე. ფორმალური და საგნობრივი (ინდივიდუალური) სამართლიანობის ცნება გამოიყენება პოზიტიურ სამართალთან მიმართებით, კერძოდ, პირველი მათგანი აწესებს ნორმის ამბსტრაქტულობისა და ზოგადობის ვალდებბულებას, ხოლო საგნობრივი სამართლიანობა იმ უსამართლობათა თავიდან ასაცილებლად გამოიყენება, რომლებიც ცალკეულ შემთხვევებში შესაძლოა მოჰყვეს ფორმალურ სამართლიანობას. გარკვეულ შემთხვევებში ინდივიდუალური სამართლიანობა გვეხმარება აბსტრაქტულ და მოუქნელ ნორმათა გამოყენებაში, თუმცა, იმავდროულად, დიდი სიფრთხილეა საჭირო, ვინაიდან შესაძლებელია თავი იჩინოს კანონშემფარდებლის მიერ მისთვის მინიჭებული უფლების ბოროტად გამოყენებამ ან არასასურველმა შემთხვევითობამ.

სამრთლიაობის შეცნობით დაინტერესების მაღალი ხარისხის შედეგია მისთვის მიძღვნილი მრავალი თეორიის არსებობა, მათ შორისაა: ანალიტიკური, რომელიც აანალიზებს სამართლიანობის ცნების ლოგიკურ სტრუქტურასა და ლინგვისტურ შინაარსს; ემპირიული, რომელიც ისტორიულად, ფსიქოლოგიურად და სოციოლოგიურად აანალიზებს სამართლიონობის შესახებ არსებულ საზოგადოებრივ შეხედულებებს და ამ შეხედულებების როლს საზოგადოების განვითარების პროცესში და ნორმატიული, რომელიც გარდა იმისა რომ აღწერს საზოგადოებრივ ღირებულებით წარმოდგენებს, ასევე დაკავებულია მათი შეფასებითაც. სამართლიანობის ნორმატიული თეორია, თავის მხრივ, იყოფა მატერიალურ (მისი მიზანია ზუსტად განსაზღვრა იმისა, თუ რა არის სამართლიანი და რა არა) და პროცედურულ (იგი აყალიბებს სამართლიანი გადაწყვეტილების, ასევე სამართლიანი სამართლის დადგენის წესებსა და პირობებს) თეორიებად. პროცედურულ თეორიაში გამოჰყოფენ სასამართლო და სახელშეკრულებო მოდელებს. სახელშეკრულებო მოდელი, რომლის თანამედროვე ფორმა სამართლიანობის არგუმენტაციული თეორიაა, ადგენს იმ წესებსა და პირობებს, რომლებიც უზრუნველყოფს კონსესუსს იმის შესახებ, თუ რა არის სამართლიანი და რა არა. რაც შეეხება პროცედურული თეორიის სასამართლო მოდელს, იგი ეხება პარტნიორთა კვალიფიკაციის, დამოუკიდებლობისა და მიუმხრობლობის პირობებს და ადგენს დავის შემთხვევაში გადაწყვეტილების მესამე, დამოუკიდებელი და კვალიფიციური მხარის მიერ მიღების ვალდებულებას.

სამართალსა და სამრთლიანობაზე საუბრისას უნდა ვახსენოთ თანასწორობაც, როგორც მათი ფუძემდებლური პრინციპი. საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლში ვკითხულობთ: ,,ყველა ადამიანი სამართლის წინაშე თანასწორია.’’ - აღნიშული ნორმიდან მკაფიოდ იკვეთება რეალობა, რომელშიც ადამიანები არა ერთმანეთის, არამედ მაქსიმუმ პოზიტიური სამართლის წინაშე შეიძლება იყვნენ თანასწორნი (ისიც ფორმალურ დონეზე), რაც არ არის გასაკვირი, ვინაიდან რეალობაში, სადაც ორი იდენტური წყლის წვეთიც კი არ არსებობს, ვერ იარსებებს თანასწორობა ადამიანთა შორის, მისი პირდაპირი გაგებით. თუმცა ხშირად სწორედ უთანასწორობა არის რეალური თანასწორობის ტოლფასი, რომელსაც ესწრაფვის სამართლიანობა, მაგალითად, ის რომ ერთი ადამიანი მთელი თავისი ცხოვრება შრომობს და მეტ კეთილდღეობას, სარგებელს ნახულობს იმ ადამიანთან შედარებით, რომელიც საწადელის მიღწევისთვის სათანადოდ არ ირჯება, ნორმალური, და სამართლიანია, თუმცა ეს იმ შემთხვევაში, როცა თითოეულს საკუთარი შესაძლებლობების გამოყენების თანაბარი საშუალება აქვს.

ჭეშმარიტი თანასწორობის მიღწევა, მისი პირდაპირი გაგებით, თუ რატომ არის შეუძლებელი რეალურ ცხორებაში, ნათლად არის წარმოჩენილი როულზის თეორიაში. აღნიშნული თეორიის ფუძემდებელი, ჯონ როულზი, განმარტავს, რომ თანასწორობის მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ საზოგადოების ფიქციურ მდგომარეობაში, როცა ადამიანები საკუთარი პიროვნულობისგან ,,არცოდნის ფარდით იქნებიან გამიჯნულნი’’ ანუ მათ არ ეცოდინებათ საკუთარი გონებრივი თუ ფიზიკური მახასიათებლების, მათი სტატუსის შესახებ - ასე კი რეალურ ცხორებაში არ ხდება. სწორედ ამიტომ როულზი სამართლიანად მიიჩნევს საზოგადოების წევრთა შორის არსებულ უთანასწორობას, თუმცა იმ დაშვებით რომ თითოეულს განვითარების, საკუთარი შესაძლებლობების გამოყენების თანაბარი შანსები ჰქონდეთ და მხოლოდ მათ მონდომებაზე, ძალისხმევაზე იყოს დამოკიდებული მათივე წარმატება. როულზის ამგვარი გაგება სამართლიანობისა ნამდვილად მისაღებია, თუმცა, ვფიქრობ, გარკვეულწილად რეალობას დაშორებული, ვინაიდან სამყაროში, სადაც ჯერ კიდევ გასაქანი აქვს ნეპოტიზმს, სადაც ადამიანები ვერ ირჩევენ ოჯახებს, ეროვნებას, ხშირად საცხოვრებელ ადგილსაც კი, ვერ ექნებათ არა მხოლოდ თანაბარი ფიზიკური თუ გონებრივი შესაძლებლობები, არამედ ამ შესაძლებლობების რეალიზების თანაბარი შანსებიც. სწორედ ამ, არც თუ ისე სამართლიანი რეალობის შედეგია ის, რომ საერთო ქონების მესამედი მსოფლიო მოსახლეობის მხოლოდ 1%-ის ხელშია.

როულზის თეორიასთან ერთად უნდა ვახსენოთ სამართლიანობის უტილიტარული გაგებაც. უტილიტარიზმის ფუძემდებლები, იერემია ბენტამი და ჯონ სტიურტ მილი, თეორიაში სამართლიანობის კრიტერიუმად ბედნიერების მაჩვენებელს განსაზღვრავენ და აყალიბებენ დებულებას - ,,მაქსიმალურად დიდი კეთილდღეობა მაქსიმალურად ბევრი ადამიანისთვის’’- ერთი შეხედვით საკმაოდ მიმზიდველად გამოიყურება ,,ბედნიერების გამრავლების’’ იდეა, ბედნიერება ხომ ადამიანის სასურველი მდგომარეობაა, თუმცა იგი იმდენად აბსტრაქტული ცნებაა, რომ ბევრი რამ ბუნდოვანი რჩება და თავისთავად ბადებს მრავალ შეკითხვას. პირველ რიგში საკითხავია, თუ როგორია თითოეული ადამიანის გაგება ბედნიერებისა - პატარა ბავშვს რომ ჰკითხოთ, გიპასუხებთ ერთი ფილა შოკოლადიო, მაშინ როცა 30 წლის სანდროსთვის ეს შეიძლება ერთი მილიონი დოლარი იყოს; საკითხავია ისიც, თუ როგორ უნდა შევძლოთ ამ ბედნიერების გამრავლება - ვარიგოთ შოკოლადები, მილიონი დოლარები? ან რამდენად სამართლიან შედეგებამდე მიგვიყვანს ადამიანთა ბედნიერებაზე ზრუნვა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში - ნუთუ შეიძლება სამართლიანად მივიჩნიოთ ნაცისტების მიერ ჰოლოკოსტით ან XIX საუკუნის აშშ-ს სამხრეთ ნაწილში მცხოვრები ამერიკელების მიერ ჰეგემონიით ,,განცდილი ბედნიერება’’. მაშასადამე, ვფიქრობ, თვითონ ცნება ,,ბენიერება’’ შეიძლება კარგია, მისაღები და სასურველია, მაგრამ სამართლიანობის შეფასებით მასშტაბად ხშირ შემთხვევაში ვერ გამოდგება.

სამართლიანობაზე, როგორც პოზიტიური სამართლის შეფასებით მასშტაბზე საუბრისას არ უნდა გამოგვრჩეს სამართლის ეკონომიკური ანალიზი, რომელიც, თავის მხრივ, სამართლიანობის საიტერესო შეფასებას გვთავაზობს. სამართლის ეკონომიკური ანალიზისთვის სამართლიანია ის კანონი, რომელიც მაქსიმალურად ყაირათიანად ხარჯავს საზოგადოებრივ რესურსებს. მისთვის მნიშვნელოვანია, თუ რა ღირს კანონი, მაგალითად, თუ განვიხილავთ ქურდობას, ეკონომიკური ანალიზისთვის მიზანშეწონილი და სამართლიანი იქნება არა დამნაშავისთვის თავისუფლების აღკვეთა, არამედ მისთვის მოპარული ნივთის სამმაგი ღირებულების გადასახადის დაკისრება, ვინაიდან ქურდობა, როგორც ფინანსური და არა ძალადობრივი დანაშაული, საზოგადოებისთვის იმდენად დიდ საფრთხეს არ წარმოადგენს, რომ სახელმწიფომ ქურდის ციხეში გამოკეტვით თავის თავზე აიღოს მისი შენახვის ხარჯები. სამართლის ეკონომიკური ანალიზისეული სამართლიანობის რეალიზება, ვფიქრობ, გარკვეულ შემთხვევებში მიზანშეწონილია, ვინაიდან სახელმწიფოს ფინანსების რაციონალური ხარჯვა მეტწილად სამართლიანად შეგვიძლია შევაფასოთ, მაგრამ სამართლიაობის რიცხვებით შეფასება ზოგჯერ შესაძლოა უსამართლობის მშობელადაც გადაიქცეს.

დასკვნის სახით შეიძლება, ითქვას, რომ სამართლისა და სამართლიანობის რაობის, მათი კავშირის, მსგავსებისა და განსხვავების განსაზღვრა შეფასების საგანია, შესაბამისად, გადაჭრით ვერ ვიტყვით სამართლიანია კელზენის მეორე (თითოეულს თანაბარი), მეხუთე (თითოეულს თავისი მიღწევების მიხედვით) თუ საერთოდ ჩვენს მიერ შექმნილი სამართლიანობის ახალი ,,ფორმულა’’. ხშირად იტყვიან ხოლმე: ,,იქ, სადაც ორი იურისტია სამი აზრიაო’’, მსგავსი რამ შეგვიძლია ვთქვათ განხილულ საკითხთან დაკავშირებითაც - რამდენი ადამიანიცაა, იმდენი და ხშირად მეტი სამართლიანობის გაგებაა. სამართლიანია თითოეულისთვის თანაბარი სიკეთის განაწილება თუ [სიკეთის] განაწილება მათი დამსახურების შესაბამისად, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, ყოველი კონრეტული ადამიანის ინდივიდუალური შეფასების საგანია, ისევე როგორც შეფასება, მსჯელობა და დასაბუთება იმისა ქათამი უფრო ადრე გაჩნდა თუ კვერცხი.

გამოყენებული ლიტერატურა

გ. ხუბუა, სამართლის თეორია, თბილისი, 2015 წელი, გვ. 83- 102.

ავტორი: სოფიკო არღვლიანი, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის მეორე კურსის სტუდენტი.

საიტი პასუხს არ აგებს აღნიშნულ სტატიაზე, მასში მოყვანილი ინფორმაციის სიზუსტესა და გამოყენებული ლიტერატურის ან საავტორო უფლებების დაცულობის საკითხზე