მისი პრაქტიკა ეფუძნება დოქტრინალურ ანალიზს, სასამართლო პრაქტიკას და საერთაშორისო სტანდარტებს, რაც აყალიბებს მას, როგორც ექსპერტ იურისტსა და საერთაშორისო არბიტრს, რომელიც ორიენტირებულია რთული საქმეების ეფექტურად გადაწყვეტაზე და კლიენტის ინტერესების მაქსიმალურ დაცვაზე.

საადვოკატო ბიურო ნაკაშიძე და პარტნიორები კლიენტებს ემსახურება საქართველოში თბილისში, ასევე იტალიაში რომსა და ბარში, რაც განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს იმ პირებისთვის, რომლებიც ცხოვრობენ საზღვარგარეთ, თუმცა ქონებრივი ან სამართლებრივი ინტერესები აქვთ საქართველოში.

ბინის გირავნობა საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად გამოყენებული სამართლებრივი ინსტიტუტია, თუმცა სწორედ ამ სფეროში ხდება პრაქტიკაში ყველაზე მძიმე შეცდომებიც. ადამიანების დიდი ნაწილი ბინის დაგირავებას აღიქვამს როგორც ჩვეულებრივ ფინანსურ ოპერაციას, მაშინ როდესაც სამართლებრივად საქმე გვაქვს არა მხოლოდ სესხთან, არამედ ნივთობრივ უფლებასთან, საჯარო რეესტრის ჩანაწერთან, პრიორიტეტის სისტემასთან, შესაძლო მესამე პირის უფლებებთან და, ზოგიერთ შემთხვევაში, ისეთი გარიგების შეფასებასთანაც, რომელიც ფორმალურად ნასყიდობაა, მაგრამ რეალურად სესხისა და უზრუნველყოფის ურთიერთობას ფარავს. ამიტომ ბინის გირავნობა არ არის მხოლოდ ფულის მიღების საშუალება ის არის მაღალი რისკის სამართლებრივი კონსტრუქცია, რომლის არასწორმა გაფორმებამ შეიძლება გამოიწვიოს ბინის დაკარგვა, აღსრულება, მრავალწლიანი დავა ან გარიგების ბათილობა.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი იპოთეკას არეგულირებს, როგორც მოთხოვნის უზრუნველყოფის სანივთო საშუალებას. კოდექსის 286-ე მუხლის მიხედვით, უძრავი ნივთი შეიძლება დაიტვირთოს ისე, რომ უზრუნველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება, სხვა კრედიტორებთან შედარებით პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით. ამავე კოდექსის 289-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომ იპოთეკა იურიდიულ ძალას იძენს საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან, ხოლო 301-ე მუხლი ადგენს, რომ თუ მოვალე არ დააკმაყოფილებს მოთხოვნას, რომლის უზრუნველყოფის საშუალებაც არის იპოთეკა, იპოთეკარი უფლებამოსილია მოითხოვოს უძრავი ნივთის რეალიზაცია, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. სწორედ ამ სამ ნორმაში ჩანს იპოთეკის არსი: ერთი მხრივ, მესაკუთრე ინარჩუნებს საკუთრებას, მაგრამ, მეორე მხრივ, კრედიტორი იძენს ძლიერ სანივთო ბერკეტს, რომელიც ვალის შეუსრულებლობისას რეალურ ეკონომიკურ შედეგს წარმოშობს.

დოქტრინალურად იპოთეკის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი თავისებურება მისი ორმაგი ბუნებაა. იგი ერთდროულად უკავშირდება ვალდებულებით ურთიერთობასაც და ნივთობრივ სამართალსაც. სწორედ ამიტომ, პრაქტიკაში ხშირად გვხვდება მცდარი მოლოდინი, თითქოს სესხის ხელშეკრულების არსებობა ან არარსებობა ავტომატურად წყვეტს იპოთეკის ბედს. სინამდვილეში, იპოთეკის არსებობას განსაზღვრავს არა მხოლოდ ძირითადი მოთხოვნის შინაარსი, არამედ მისი რეგისტრაციული გამოხატულება და ის, თუ როგორია მხარეთა რეალური სამართლებრივი ნება. ამაშია იპოთეკური დავების სირთულეც: მოსამართლეს ხშირად უწევს არა მხოლოდ ხელშეკრულების სიტყვასიტყვით წაკითხვა, არამედ იმის დადგენა, თუ რეალურად რას ფარავდა კონკრეტული გარიგება ნამდვილ ნასყიდობას, იპოთეკურ უზრუნველყოფას, თუ სხვა, თვალთმაქცურ კონსტრუქციას. ასეთ შემთხვევებში განსაკუთრებულ როლს თამაშობს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 55-ე და 56-ე მუხლები, რომლებიც ეხება მართლსაწინააღმდეგო ან ამორალურ გარიგებას, გავლენის ბოროტად გამოყენებას და მოჩვენებით ან თვალთმაქცურ გარიგებებს.

საჯარო რეესტრი იპოთეკურ ურთიერთობებში არა ტექნიკური, არამედ არსებითი სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. იპოთეკის რეგისტრაცია ქმნის არა მხოლოდ არსებობის, არამედ პრიორიტეტის საკითხსაც. პრაქტიკაში ეს იმას ნიშნავს, რომ ერთი და იმავე ქონებაზე რამდენიმე დატვირთვის არსებობისას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს იმას, ვინ რომელი უფლება პირველად დაარეგისტრირა. სწორედ ამიტომ, იპოთეკურ დავებში ძალიან ხშირად დავის საგანია არა მხოლოდ ხელშეკრულება, არამედ რეესტრის ჩანაწერის სისწორე, მისი შინაარსი, რეგისტრაციის საფუძველი და რეგისტრაციის მომენტი. უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაში მკაფიოდ იკვეთება მიდგომა, რომ საჯარო რეესტრის მონაცემები სარგებლობს ნდობის პრეზუმფციით, თუმცა ეს პრეზუმფცია არ არის აბსოლუტური: თუ დადგინდება, რომ ჩანაწერი ემყარებოდა კანონდარღვევით ან არაკეთილსინდისიერად შედგენილ გარიგებას, შესაძლებელია თვითონ ჩანაწერისა და მის უკან მდგომი უფლების გასაჩივრება. ამიტომ ბინის გირავნობასთან დაკავშირებულ თითოეულ საქმეში პირველი ნაბიჯი უნდა იყოს არა მხოლოდ ხელშეკრულების, არამედ რეესტრის სრული და კრიტიკული შემოწმება.

განსაკუთრებით სერიოზული პრობლემები ჩნდება მაშინ, როდესაც ბინაზე არსებობს მესამე პირის სარგებლობის უფლება. სარგებლობის უფლება, მათ შორის უზუფრუქტის მსგავსი კონსტრუქციები, ქართულ სამართალში დამოუკიდებელ ნივთობრივ უფლებას წარმოადგენს. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ ბინის მესაკუთრეობა და ბინით სარგებლობა შეიძლება სხვადასხვა სუბიექტს ეკუთვნოდეს. ასეთ ვითარებაში იპოთეკა ფორმალურად შეიძლება სრულიად კანონიერად არსებობდეს, მაგრამ მისი რეალიზაცია მნიშვნელოვნად გართულდეს. კრედიტორი შეიძლება აღმოჩნდეს მდგომარეობაში, როდესაც მას აქვს ძლიერი სანივთო უფლება ქონებაზე, თუმცა ქონების ეკონომიკური ღირებულება მკვეთრად კლებულობს, რადგან მესამე პირს აქვს მასზე სარგებლობის რეგისტრირებული უფლება. სწორედ ამიტომ, ბინის დაგირავებისას არა მხოლოდ მესაკუთრეობის, არამედ ყველანაირი რეგისტრირებული შეზღუდული სანივთო უფლების შემოწმება აუცილებელია. წინააღმდეგ შემთხვევაში, იპოთეკა შესაძლოა დარჩეს ფორმალურად მოქმედ ინსტრუმენტად, მაგრამ პრაქტიკულად ვერ უზრუნველყოს კრედიტორის ეფექტიანი დაკმაყოფილება. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბიზნეს სამართალშიც, როდესაც უძრავი ქონება გამოიყენება როგორც საკრედიტო რესურსის მოზიდვის საშუალება და აქტივის ეკონომიკური ფუნქცია გადამწყვეტია.

ქართულ პრაქტიკაში ერთ-ერთი ყველაზე პრობლემური და ხშირად სადავო კონსტრუქციაა „ნასყიდობა გამოსყიდვის უფლებით“. სამოქალაქო კოდექსის 509-ე მუხლის მიხედვით, თუ გამყიდველს ნასყიდობის ხელშეკრულებით აქვს გამოსყიდვის უფლება, ამ უფლების განხორციელება დამოკიდებულია გამყიდველის ნებაზე. უზენაესი სასამართლოს საქმეში №ას-876-834-2013 პირდაპირ არის განმარტებული, რომ გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება განსხვავდება ჩვეულებრივი ნასყიდობისაგან და იგი იძლევა დადგენილ ვადაში ქონების გამოსყიდვის შესაძლებლობას; ამავე გადაწყვეტილებაში სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ ასეთი ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნების განსაზღვრისას მხოლოდ ის ფაქტი, თუ რაში გამოიყენა გამყიდველმა მიღებული თანხა, გადამწყვეტი არ არის. ამავე დროს, უფრო ახალი პრაქტიკა, მათ შორის საქმეები №ას-1090-2021 და №ას-1333-2022, აჩვენებს, რომ სასამართლო ამგვარ დავებში ამოწმებს, ხომ არ იყო გარიგება სინამდვილეში სესხისა და იპოთეკის ურთიერთობა, რომელიც გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ფორმით დაიფარა. საქმის №ას-1333-2022 ტექსტში პირდაპირაა დასმული კითხვა, ხომ არ დაიფარა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებით იპოთეკით უზრუნველყოფილი სასესხო გარიგება სსკ-ის 56.2 მუხლის მნიშვნელობით. სწორედ აქ ჩანს, რომ ქართული სასამართლო პრაქტიკა ფორმის მიღმა რეალურ ეკონომიკურ შინაარსს ეძებს.

ეს თემა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ პრაქტიკაში მოქალაქეები ხშირად ხელს აწერენ არა კლასიკურ იპოთეკას, არამედ ფორმალურად ნასყიდობას გამოსყიდვის უფლებით, იმ მოლოდინით, რომ საქმე „უბრალო სესხს“ ეხება. სწორედ ასეთ დროს არის ყველაზე მაღალი ბინის დაკარგვის რისკი. თუ ვადა გავიდა და გამოსყიდვა არ განხორციელდა, რეესტრში საკუთრება შეიძლება საბოლოოდ გადავიდეს მეორე მხარეზე. ამ კონტექსტში უზენაესი სასამართლოს მიდგომა ორმაგია: ერთი მხრივ, იგი აღიარებს, რომ გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობა თავისთავად დამოუკიდებელი და კანონიერი ინსტიტუტია; მეორე მხრივ, როდესაც მხარე ამტკიცებს, რომ ნასყიდობის ფორმა სინამდვილეში სასესხო ურთიერთობის დასაფარად გამოიყენეს, სასამართლო ამოწმებს, ხომ არ გვაქვს საქმე თვალთმაქცურ გარიგებასთან. სწორედ აქ ერთვება სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 55-ე და 56-ე მუხლები. ამიტომ, პრაქტიკული თვალსაზრისით, ყველაზე მნიშვნელოვანი კითხვა ასეთია: გაფორმდა ნამდვილი ნასყიდობა გამოსყიდვის უფლებით, თუ გარეგნული ფორმით დაიფარა სესხი და იპოთეკა. ამ კითხვაზე პასუხი ხშირად წყვეტს, დაკარგავს თუ არა პირი ბინას.

ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში იპოთეკარის უფლება მოითხოვოს ქონების რეალიზაცია კანონით პირდაპირ არის დადგენილი. თუმცა სამართლებრივი პრობლემა მხოლოდ ამ უფლების არსებობა არ არის. პრაქტიკაში უმთავრესი კითხვებია: რამდენად სამართლიანად მიმდინარეობს აღსრულება, რამდენად რეალურ საბაზრო ფასად იყიდება ქონება, ეძლევა თუ არა მოვალეს ადეკვატური შესაძლებლობა დაიცვას თავი, და ხომ არ იწვევს აღსრულება საკუთრების უფლებაში არაპროპორციულ ჩარევას. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა ამ მიმართულებით განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. საქმეში Rousk v. Sweden სასამართლომ დაადგინა, რომ საჯარო აუქციონზე საცხოვრებელი სახლის გაყიდვა და შემდგომი გამოსახლება გარემოებათა ერთობლიობაში არღვევდა როგორც საკუთრების მშვიდობიანი სარგებლობის უფლებას, ისე საცხოვრებლის პატივისცემის უფლებას. საქმეში Vaskrsić v. Slovenia ევროპულმა სასამართლომ ასევე დაადგინა პირველი დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლის დარღვევა, როდესაც განმცხადებლის სახლი საჯარო აუქციონზე გაიყიდა. ამ პრაქტიკიდან გამოდის, რომ საკუთრების დაკარგვის სამართლებრივი მექანიზმი მხოლოდ ფორმალურად კანონიერად არსებობა არ კმარა აუცილებელია პროპორციულობისა და სამართლიანი ბალანსის დაცვაც.

ბიზნეს სამართლის ჭრილში იპოთეკა კიდევ უფრო რთულ ფუნქციას იძენს. ბიზნეს სუბიექტებისთვის უძრავი ქონება ხშირად არა მხოლოდ საცხოვრებელი, არამედ კომერციული აქტივი, ოპერაციული რესურსი ან საკრედიტო უზრუნველყოფის მთავარი საშუალებაა. ამიტომ ბინის ან სხვა უძრავი აქტივის იპოთეკით დატვირთვა ბიზნესისთვის შეიძლება იყოს განვითარების ბერკეტი, მაგრამ არასწორად შედგენილი უზრუნველყოფის სქემა შეიძლება გადაიქცეს ბიზნესის კოლაფსის მიზეზად. აქ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ ხელშეკრულებაში მკაფიოდ იყოს განსაზღვრული უზრუნველყოფილი მოთხოვნის მოცულობა, ვადები, მოვალისა და კრედიტორის უფლებები, რეალიზაციის წესი, დამატებითი სანქციები და მესამე პირების უფლებრივი მდგომარეობა. ბიზნეს პრაქტიკაში იპოთეკა აღარ არის მხოლოდ სამოქალაქო ურთიერთობა ორ ფიზიკურ პირს შორის იგი ხდება კორპორაციული რისკის, ფინანსური დისციპლინის და აქტივების დაცვის საკითხიც. სწორედ ამიტომ, ბიზნეს იპოთეკაზე მუშაობისას აუცილებელია არა მარტო სამოქალაქო კოდექსის ტექსტის, არამედ კომერციული მიზნისა და რისკების გათვალისწინება.

პრაქტიკული კუთხით, ბინის გირავნობასთან დაკავშირებულ საქმეებში ყველაზე ხშირი კითხვები ასეთია.

რა არის პირველი, რაც უნდა შევამოწმო?

პასუხი არის: საჯარო რეესტრის ამონაწერი, მესაკუთრეობა, რეგისტრირებული დატვირთვები და მესამე პირის უფლებები.

შეიძლება თუ არა იპოთეკის გაუქმება?

კი, თუ რეგისტრაცია ან ხელშეკრულება ეყრდნობა კანონდარღვევას, არაკეთილსინდისიერ გარიგებას ან თვალთმაქცურ სქემას.

არის თუ არა სარგებლობის უფლება სერიოზული პრობლემა?

დიახ, რადგან იგი ამცირებს ქონების ეკონომიკურ ღირებულებას და ართულებს რეალიზაციას.

არის თუ არა გამოსყიდვის ხელშეკრულება ყოველთვის სახიფათო?

არა ყოველთვის, რადგან სამოქალაქო კოდექსი მას დამოუკიდებელ ინსტიტუტად იცნობს, მაგრამ იგი განსაკუთრებით საშიში ხდება მაშინ, როდესაც მისი ფორმით სესხისა და იპოთეკის რეალური ურთიერთობა ინიღბება.

შეიძლება თუ არა ბინის დაკარგვის თავიდან აცილება?

ზოგიერთ შემთხვევაში დიახ, თუ დროულად ხდება ხელშეკრულების, რეგისტრაციისა და ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება და შესაბამისი სარჩელით ან შუამდგომლობით მოქმედება.

საბოლოოდ, ბინის გირავნობა (იპოთეკა) საქართველოში უნდა შეფასდეს არა როგორც უბრალო ფინანსური გარიგება, არამედ როგორც მრავალშრიანი სამართლებრივი ინსტიტუტი, რომელიც აერთიანებს ნივთობრივ სამართალს, ვალდებულებით სამართალს, ბიზნეს სამართალს და ადამიანის უფლებათა სტანდარტებს. მისი სწორი გამოყენება ქმნის უსაფრთხოებას და ფინანსურ სტაბილურობას; მისი არასწორი გამოყენება კი ხშირად იწვევს ქონების დაკარგვას, ბიზნესის დასუსტებას და ხანგრძლივ სასამართლო დავებს. სწორედ ამიტომ, ბინის დაგირავებამდე, იპოთეკის რეგისტრაციამდე ან გამოსყიდვის უფლებით გარიგების დადებამდე აუცილებელია საკითხის სრულყოფილი იურიდიული ანალიზი. ასეთ საკითხებში პროფესიული სტრატეგია ხშირად წყვეტს ყველაზე მნიშვნელოვანს დარჩება თუ არა ქონება მესაკუთრეს, თუ იგი გადაიქცევა აღსრულების საგნად.

ბინის გირავნობა (იპოთეკა) საქართველოში არ არის მხოლოდ ფინანსური გარიგება. ეს არის კომპლექსური სამართლებრივი ინსტიტუტი, რომელიც უკავშირდება საჯარო რეესტრს, სანივთო უფლებებს, სარგებლობის უფლებას, გამოსყიდვის ხელშეკრულებებს, აღსრულების პროცესს და სასამართლო პრაქტიკას. სწორედ ამიტომ, ერთი შეხედვით მარტივი გადაწყვეტილებაც კი შეიძლება გადაიზარდოს ბინის დაკარგვის, ხანგრძლივი დავის ან სერიოზული ფინანსური ზარალის მიზეზად.

სწორი სამართლებრივი შეფასება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც საქმე ეხება გამოსყიდვის უფლებით გაფორმებულ გარიგებას, საჯარო რეესტრის ჩანაწერის სიზუსტეს, მესამე პირის სარგებლობის უფლებას ან ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში ქონების რეალიზაციის საფრთხეს. ასეთ საქმეებში გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს არა მხოლოდ კანონის ცოდნას, არამედ სასამართლო პრაქტიკის სწორ გააზრებას და სტრატეგიულ მოქმედებას.

თუ ეძებთ ძლიერ, გამოცდილ და მაღალკვალიფიციურ ადვოკატს, რომელიც მუშაობს თბილისში, ასევე ემიგრანტების საქმეებზე იტალიაში - რომში და ბარში, და გჭირდებათ დახმარება ბინის გირავნობის, იპოთეკის, საჯარო რეესტრის, გამოსყიდვის ხელშეკრულების, ქონების დაცვის ან სასამართლოში გასაჩივრების მიმართულებით, მიმართეთ ადვოკატ ნათია ნაკაშიძეს და საადვოკატო ბიურო „ნაკაშიძედაპარტნიორების“ გუნდს საქართველოში და იტალიაში www.iuristi.com.

ბავშვთა უფლებების დაცვა თანამედროვე დემოკრატიული სახელმწიფოს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი პრიორიტეტია. 1 ივნისი - ბავშვთა დაცვის საერთაშორისო დღე - წარმოადგენს არა მხოლოდ სიმბოლურ თარიღს, არამედ მნიშვნელოვან შესაძლებლობას, კიდევ ერთხელ შევაფასოთ, რამდენად ეფექტურად ხდება ბავშვთა უფლებების დაცვა და რეალიზება როგორც საქართველოში, ისე მსოფლიოში.

ისტორიულად, ბავშვები ხშირად იყვნენ დაუცველი ჯგუფი. მრავალი ქვეყნის რეალობაში ფართოდ იყო გავრცელებული ბავშვთა მიმართ ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ძალადობა, შეზღუდული იყო განათლების ხელმისაწვდომობა, არ არსებობდა სათანადო სამედიცინო მომსახურება და ბავშვები ხშირად იყვნენ ჩართულნი მძიმე შრომაში ან ხდებოდნენ ტრეფიკინგის მსხვერპლნი. ამ ფონზე, ბავშვთა სიკვდილიანობის მაღალი მაჩვენებელი და სოციალური დაუცველობა სისტემურ პრობლემას წარმოადგენდა.

თანამედროვე საერთაშორისო სამართალმა არსებითად შეცვალა ეს მიდგომა. 1989 წელს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის მიერ მიღებულმა „ბავშვის უფლებათა კონვენციამ“ შექმნა ახალი სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც ბავშვი აღიქმება არა როგორც დაცვის ობიექტი, არამედ როგორც დამოუკიდებელი უფლებების მქონე პირი. კონვენციის თანახმად, ბავშვი, მისი ფიზიკური და გონებრივი სიმწიფის გათვალისწინებით, საჭიროებს განსაკუთრებულ სამართლებრივ და სოციალურ დაცვას როგორც დაბადებამდე, ისე დაბადების შემდეგ.

საქართველოსთვის ბავშვთა უფლებების დაცვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი გახდა 1994 წლიდან, როდესაც ქვეყანა შეუერთდა აღნიშნულ კონვენციას და აიღო ვალდებულება უზრუნველყოს საერთაშორისო სტანდარტების იმპლემენტაცია ეროვნულ სამართალში. ამ პროცესის მნიშვნელოვანი ეტაპი იყო 2019 წელს „ბავშვის უფლებათა კოდექსის“ მიღება, რომელმაც სისტემურად და დეტალურად განსაზღვრა ბავშვთა უფლებების დაცვის მექანიზმები.

ბავშვის უფლებათა კონვენცია ეფუძნება ოთხ ძირითად პრინციპს, რომლებიც წარმოადგენს თანამედროვე ბავშვთა უფლებების დაცვის საფუძველს. ეს პრინციპებია სიცოცხლე, განვითარება, დაცვა და მონაწილეობა. სიცოცხლის პრინციპი გულისხმობს ბავშვის უფლებას გადარჩენაზე, ჯანმრთელობაზე და უსაფრთხო გარემოზე. განვითარების პრინციპი მოიცავს განათლების მიღების და ინდივიდუალური შესაძლებლობების სრულად რეალიზების უფლებას. დაცვის პრინციპი უზრუნველყოფს ბავშვის დაცვას ნებისმიერი ფორმის ძალადობისა და ექსპლუატაციისგან, ხოლო მონაწილეობის პრინციპი აღიარებს ბავშვის უფლებას ჰქონდეს საკუთარი აზრი და მონაწილეობა მიიღოს მისთვის მნიშვნელოვან საკითხებში.

მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს კანონმდებლობა სრულად იზიარებს საერთაშორისო სტანდარტებს და ქმნის ბავშვთა უფლებების დაცვის მყარ სამართლებრივ საფუძველს, პრაქტიკაში კვლავ რჩება მნიშვნელოვანი გამოწვევები. ერთ-ერთი ყველაზე სერიოზული პრობლემა არის ბავშვთა მიმართ ძალადობა, რომელიც ხშირად მოიცავს როგორც ფიზიკურ, ისე ფსიქოლოგიურ ფორმებს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ოჯახში ძალადობის გავლენა ბავშვებზე, რადგან ასეთი გარემო მნიშვნელოვნად აზიანებს მათ ფსიქო-ემოციურ მდგომარეობას.

სოციალური გამოწვევებიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. საერთაშორისო ორგანიზაციების, მათ შორის UNICEF-ის კვლევების მიხედვით, მიუხედავად სიღარიბის მაჩვენებლის შემცირების ტენდენციისა, საქართველოში ყოველი მეხუთე ბავშვი კვლავ სიღარიბის ზღვარს მიღმა ცხოვრობს. ასევე აქტუალურია ქუჩაში მცხოვრები და მომუშავე ბავშვების პრობლემა, რაც მიუთითებს სოციალურ დაცვის სისტემის გაუმჯობესების აუცილებლობაზე.

ბავშვთა უფლებების დარღვევის ერთ-ერთ მძიმე ფორმას წარმოადგენს ბავშვთა ექსპლუატაცია და არასრულწლოვანთა ჩართვა უკანონო საქმიანობაში. აღნიშნული პრობლემები კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს იმას, რომ მხოლოდ საკანონმდებლო რეგულაციები საკმარისი არ არის - აუცილებელია მათი ეფექტური განხორციელება პრაქტიკაში.

საბოლოოდ, უნდა აღინიშნოს, რომ ბავშვთა უფლებების დაცვა არ არის მხოლოდ სახელმწიფოს ვალდებულება. ეს არის საზოგადოების საერთო პასუხისმგებლობა, რომელიც მოითხოვს როგორც სამართლებრივ, ისე სოციალურ და კულტურულ მიდგომას. მხოლოდ ამ გზით არის შესაძლებელი ისეთი გარემოს შექმნა, სადაც თითოეული ბავშვი შეძლებს სრულფასოვან განვითარებას და საკუთარი უფლებების რეალიზებას.

საქართველოში ცეცხლსასროლი იარაღის შეძენა, შენახვა და ტარება მკაცრად რეგულირდება კანონმდებლობით და ექვემდებარება სპეციალურ ნებართვას. აღნიშნული სფერო დაკავშირებულია საზოგადოებრივ უსაფრთხოებასთან, რის გამოც სახელმწიფოს მხრიდან დაწესებულია მკაფიო მოთხოვნები და შეზღუდვები.

საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით, ცეცხლსასროლი იარაღის შეძენის, შენახვისა და ტარების უფლება აქვს მხოლოდ იმ პირს, რომელიც აკმაყოფილებს კანონით დადგენილ კრიტერიუმებს და მიღებული აქვს შესაბამისი ნებართვა.

პირველ რიგში, იარაღის შეძენის უფლება აქვს სრულწლოვან პირს, რომელიც არის ქმედუნარიანი და არ წარმოადგენს საფრთხეს საზოგადოებისთვის. კანონით დადგენილია, რომ პირი უნდა იყოს 18 წლის ან მეტი, თუმცა კონკრეტული ტიპის იარაღზე შეიძლება მოქმედებდეს დამატებითი ასაკობრივი მოთხოვნები.

მნიშვნელოვანია, რომ პირს არ უნდა ჰქონდეს ნასამართლეობა მძიმე ან განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისთვის, ასევე არ უნდა იყოს ნასამართლევი ძალადობრივი ან იარაღთან დაკავშირებული სამართალდარღვევებისთვის. გარდა ამისა, აუცილებელია, რომ პირი არ იყოს ფსიქიკური მდგომარეობის გამო შეზღუდული და არ იყოს რეგისტრირებული ისეთი დაავადებით, რომელიც გამორიცხავს იარაღის უსაფრთხოდ გამოყენებას.

იარაღის შეძენამდე პირი ვალდებულია გაიაროს შესაბამისი პროცედურები, რაც მოიცავს:
ა) სამედიცინო შემოწმებას, რომელიც ადასტურებს, რომ იგი ფსიქიკურად და ფიზიკურად შესაბამის მდგომარეობაშია;
ბ) სპეციალურ შემოწმებას შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ და შესაბამისი ნებართვის მიღებას.

იარაღის შენახვა დასაშვებია მხოლოდ კანონით განსაზღვრული წესების დაცვით. ეს გულისხმობს, რომ იარაღი უნდა ინახებოდეს უსაფრთხო ადგილას, სპეციალურ სეიფში ან შესაბამის პირობებში, რათა გამოირიცხოს მესამე პირების ხელმისაწვდომობა.

რაც შეეხება იარაღის ტარებას, ეს უფლება უფრო მკაცრად რეგულირდება. ყველა იარაღის მფლობელს არ აქვს ავტომატურად მისი ტარების უფლება. ტარებისთვის საჭიროა დამატებითი ნებართვა, რომელიც გაიცემა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს შესაბამისი სამართლებრივი საფუძველი და პირი აკმაყოფილებს უსაფრთხოების მოთხოვნებს.

განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს იმ გარემოებას, რომ იარაღის უკანონო შეძენა, შენახვა ან ტარება წარმოადგენს სამართალდარღვევას და იწვევს როგორც ადმინისტრაციულ, ასევე სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას.

ასევე კანონმდებლობა განსაზღვრავს პირებს, რომლებსაც ეკრძალებათ იარაღის ფლობა. ასეთ კატეგორიაში შედიან პირები, რომლებიც:
ა) არიან ნასამართლევები მძიმე დანაშაულისთვის;
ბ) იმყოფებიან ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების ქვეშ;
გ) არ აკმაყოფილებენ უსაფრთხოების კრიტერიუმებს;
დ) ან წარმოადგენენ საფრთხეს საზოგადოებისთვის.

საბოლოოდ, უნდა აღინიშნოს, რომ ცეცხლსასროლი იარაღის ფლობა არ არის აბსოლუტური უფლება - ეს არის ნებადართული საქმიანობა, რომელიც მკაცრად კონტროლდება სახელმწიფოს მიერ. მისი მიზანია ერთის მხრივ ინდივიდის ინტერესების დაცვა, ხოლო მეორეს მხრივ საზოგადოებრივი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა.

ეს გადაწყვეტილება განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანია, რადგან იგი ეხება როგორც მოქალაქეთა ყოველდღიურ ცხოვრებას, ასევე სახელმწიფოს მიერ უსაფრთხოების უზრუნველყოფის პოლიტიკას.

საქმე ეხებოდა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 45¹ მუხლს და „ნარკოტიკული დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამის ნორმებს. გასაჩივრებული რეგულაციების მიხედვით, მცირე ოდენობით კანაფის ან მარიხუანის უკანონო შეძენა ან შენახვა ავტომატურად იწვევს რიგ უფლებრივ შეზღუდვებს, მათ შორის სატრანსპორტო საშუალების მართვის უფლების ჩამორთმევას 3 წლის ვადით და გარკვეულ პროფესიულ საქმიანობებზე შეზღუდვას 5 წლის ვადით.

სარჩელის ავტორები მიუთითებდნენ, რომ ასეთი სანქციები არ შეესაბამება ჩადენილი ქმედების სიმძიმეს და პრობლემას ქმნის მათი სავალდებულო, ავტომატური ხასიათი, რაც გამორიცხავს ინდივიდუალური გარემოებების შეფასებას.

საკონსტიტუციო სასამართლომ, თუმცა, სრულიად განსხვავებული პოზიცია დააფიქსირა. სასამართლომ განმარტა, რომ აღნიშნული შეზღუდვები ემსახურება ლეგიტიმურ მიზნებს და მიმართულია საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვაზე.

განსაკუთრებით აღინიშნა, რომ სატრანსპორტო საშუალების მართვა დაკავშირებულია მომეტებული საფრთხის წყაროსთან, რის გამოც სახელმწიფოს აქვს უფლება, წინასწარ შეზღუდოს ის პირები, რომლებიც შეიძლება არ აკმაყოფილებდნენ უსაფრთხოების მაღალ სტანდარტებს. ანალოგიურად, იარაღთან დაკავშირებული უფლებების შეზღუდვა მიზნად ისახავს ძალადობის პრევენციას, ხოლო საგანმანათლებლო და საჯარო სფეროში საქმიანობის შეზღუდვა უკავშირდება საზოგადოების ნდობისა და უსაფრთხო გარემოს დაცვას.

პროპორციულობის შეფასებისას სასამართლომ გაანალიზა ორი მნიშვნელოვანი კომპონენტი ერთი მხრივ, რამდენად ინტენსიურად ზღუდავს სანქცია პირის უფლებებს და მეორე მხრივ, რამდენად მნიშვნელოვანია ის ინტერესები, რომელთა დაცვასაც ეს შეზღუდვები ემსახურება.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ მიუხედავად იმისა, რომ შეზღუდვები გავლენას ახდენს პირის პროფესიულ და სოციალურ ცხოვრებაზე, ისინი მიმართულია მაღალი რისკის მქონე სფეროების რეგულირებისკენ. დამატებით ხაზგასმული იყო ის გარემოება, რომ აღნიშნული შეზღუდვები დროებითია და არ იწვევს უფლებების საბოლოო დაკარგვას, რაც ამცირებს მათ სიმძიმეს.

ასევე მნიშვნელოვანი იყო სასამართლოს პოზიცია სავალდებულო სანქციებთან დაკავშირებით. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ერთგვაროვანი რეაგირება ზრდის სამართლებრივი წესრიგის დაცვას და ამცირებს სუბიექტური შეფასების რისკებს.

სასამართლოს განმარტებით, იმ შემთხვევაში, როდესაც პირის ქცევა ქმნის რეალურ ან პოტენციურ საფრთხეს საზოგადოებისთვის, სახელმწიფოს აქვს უფრო ფართო დისკრეცია რეგულირებისას. სწორედ ამ საფუძვლით, სასამართლომ დაასკვნა, რომ სადავო ნორმები არ არღვევს საქართველოს კონსტიტუციას და არ წარმოადგენს აშკარად არაპროპორციულ სანქციას.

აღსანიშნავია, რომ გადაწყვეტილებას თან ერთვის განსხვავებული აზრი, რაც მიუთითებს საკითხის კომპლექსურობაზე და სამართლებრივ დისკუსიაზე.

რას ნიშნავს ეს გადაწყვეტილება პრაქტიკაში? ეს ნიშნავს, რომ:

✔️ მცირე ოდენობით მარიხუანის შემთხვევაშიც მოქმედებს მკაცრი სამართლებრივი შედეგები;
✔️ სასამართლოს არ აქვს ინდივიდუალური შეღავათის მინიჭების ფართო შესაძლებლობა;
✔️ სახელმწიფოს აქვს უფლება გამოიყენოს პრევენციული და მკაცრი მექანიზმები საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვის მიზნით;

იხილეთ ბმულზე: 2026 წლის 26 მარტს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყველება

ნასამართლობა არის პირის სამართლებრივი მდგომარეობა, რომელიც იწყება სასამართლოს
მიერ გამამტყუნებელი განაჩენის საჯაროდ გამოცხადებისთანავე და გრძელდება მისი გაქარწყლების ან მოხსნის მომენტამდე.

სისხლის სამართლის კოდექსი ნასამართლობისგან განთავისუფლების ორ გზას აწესებს:

ნასამართლობის გაქარწყლება და ნასამართლობის მოხსნა.

სრულწლოვანი პირის ნასამართლობის გაქარწყლების ვადები

საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით დაწესებულია ნასამართლობის გაქარწყლების სხვადასხვა ვადა, რაც პირდაპირ კავშირშია შეფარდებული სასჯელის სახესთან და პირის მიერ ჩადენილი დანაშაულის კატეგორიასთან.

სრულწლოვანი პირის შემთხვევაში ნასამართლობა გაქარწყლებულად ითვლება:

ა) პირობით მსჯავრდების შემთხვევაში - გამოსაცდელი ვადის გასვლის შემდეგ;

ბ) თავისუფლების აღკვეთაზე უფრო მსუბუქი სასჯელით მსჯავრდების შემთხვევაში -

სასჯელის მოხდიდან 1 წლის შემდეგ;

გ) ნაკლებად მძიმე დანაშაულისათვის თავისუფლების აღკვეთის შემთხვევაში

სასჯელის მოხსნიდან 3 წლის შემდეგ;

დ) მძიმე დანაშაულისათვის თავისუფლების აღკვეთის შემთხვევაში

სასჯელის მოხსნიდან 6 წლის შემდეგ;

ე) განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისათვის თავისუფლების აღკვეთის შემთხვევაში -
სასჯელის მოხდიდან 8 წლის შემდეგ.

აქვე უნდა განიმარტოს, რომ:

ნაკლებად მძიმეა ისეთი განზრახი ან გაუფრთხილებლობითი დანაშაული, რომლის ჩადენისთვის საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული მაქსიმალური სასჯელი არ აღემატება ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთას;

მძიმეა ისეთი განზრახი დანაშაული, რომლის ჩადენისთვის საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული მაქსიმალური სასჯელი არ აღემატება ათი წლით თავისუფლების აღკვეთას, აგრეთვე გაუფრთხილებლობითი დანაშაული, რომლის ჩადენისათვის საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით სასჯელის სახით გათვალისწინებულია თავისუფლების აღკვეთა ხუთ წელზე მეტი ვადით;

განსაკუთრებით მძიმეა ისეთი განზრახი დანაშაული, რომლის ჩადენისთვის საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებულია სასჯელი 10 წელზე მეტი ვადით ან უვადო თავისუფლების აღკვეთა.

სასჯელისგან განთავისუფლებული ითვლება ნასამართლობის არმქონედ.

არასრულწლოვანი პირის ნასამართლობის გაქარწყლების ვადები

არასრულწლოვნის საუკეთესო ინტერესების უზრუნველსაყოფად, ნასამართლობის გაქარწყლების განსხვავებულ ვადებს აწესებს „არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსი”.

არასრულწლოვნის ნასამართლობა გაქარწყლებულად ითვლება სასჯელის მოხდისთანავე, ხოლო პირობით მსჯავრდებისას - გამოსაცდელი ვადის გასვლისთანავე.

აღნიშნული შეღავათი არ მოქმედებს, თუ არასრულწლოვანი კვლავ ჩაიდენს დანაშაულს. ასეთ შემთხვევაში, არასრულწლოვნის ნასამართლობა გაქარწყლდება:

ა) პირობით მსჯავრდების შემთხვევაში - გამოსაცდელი ვადის გასვლისთანავე;

ბ) თავისუფლების აღკვეთაზე უფრო მსუბუქი სასჯელით მსჯავრდებისას - სასჯელის მოხდიდან 6 თვის შემდეგ;

გ) ნაკლებად მძიმე დანაშაულისათვის თავისუფლების აღკვეთით მსჯავრდებისას - სასჯელის მოხდიდან 1 წლის შემდეგ;

დ) მძიმე დანაშაულისათვის თავისუფლების აღკვეთით მსჯავრდებისას - სასჯელის მოხდიდან 3 წლის შემდეგ;

ე) განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისათვის თავისუფლების აღკვეთით მსჯავრდებისას - სასჯელის მოხდიდან 5 წლის შემდეგ.

ნასამართლობის მოხსნა

საქართველოს კანონმდებლობა ნასამართლობის მოხსნის რამდენიმე გზას იცნობს. ესენია:

1) ნასამართლობის მოხსნა პრეზიდენტის შეწყალების საფუძველზე

სასჯელმოხდილ პირს უფლება აქვს ნასამართლობის მოხსნის თაობაზე თხოვნით მიმართოს საქართველოს პრეზიდენტს.

საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის შესაბამისი სამსახური თავად უზრუნველყოფს შეწყალების საქმის მომზადებას, რაც გულისხმობს შესაბამისი უწყებებიდან საჭირო დოკუმენტების გამოთხოვას.

თუ პრეზიდენტი შეწყალების თხოვნას არ დააკმაყოფილებს, ახალი თხოვნით მიმართვა დასაშვებია მხოლოდ გადაწყვეტილების მიღებიდან 6 თვის გასვლის შემდგომ.

საქართველოს პრეზიდენტი უფლებამოსილია, შეწყალების თხოვნის განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე ბრძანებულებით დადგენილი მოთხოვნების დაუცველად მიიღოს გადაწყვეტილება პირის შეწყალების თაობაზე.

2) ნასამართლობის მოხსნა ამნისტიის საფუძველზე

სასჯელმოხდილ პირს ამნისტიის აქტით შეიძლება მოეხსნას ნასამართლობა. ამნისტიას აცხადებს საქართველოს პარლამენტი ინდივიდუალურად განუსაზღვრელ პირთა მიმართ.

3) ნასამართლობის მოხსნა სასამართლოს გადაწყვეტილებით

სასამართლო უფლებამოსილია მსჯავრდებულს მოუხსნას ნასამართლობა ნასამართლობის გაქარწყლების ვადის გასვლამდე, თუ იგი სასჯელის მოხდის შემდეგ უმწიკვლოდ იქცეოდა.

პროცედურა შემდეგნაირია: საჯელმოხდილი პირი ნასამართლობის მოხსნის შუამდგომლობით მიმართავს გადაწყვეტილების მიმღებ ან სასჯელმოხდილი პირის მუდმივი საცხოვრებლის მიხედვით რაიონულ (საქალაქო) სასამართლოს პირველ ინსტანციას. შუამდგომლობა განიხილება ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ნასამართლობის მოხსნაზე უარის თქმის შემთხვევაში, შუამდგომლობის ხელახლა დაყენება შეიძლება მხოლოდ 3 თვის შემდეგ.

გაგრძელება იხილეთ ბმულზე

დანაშაულის შემადგენლობას არ წარმოქმნიან წარწერების, ნახატებისა დასხვა გამოსახულებების შესრულება, რომლებიც არ შეურაცხყოფენ საზოგადოებრივ ზნეობრიობას. ასევე დანაშაულის შემადგენლობას არ შეადგენს ისეთი გამოსახულებებისა და წარწერების გამოხატვა, რომლებიც თუმცა კი არღვევენ მორალის ნორმებს, მაგრამ ყოველივე გათვლილი არაა მნიშვნელოვან საზოგადოებრივ რეაქციაზე.

ამ შემთხვევებში ჩადენილის ხასიათის მიხედვით, შეიძლება დადგეს მატერიალური ან ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა. ქონების დაზიანება მდგომარეობს მის სრულ ან ნაწილობრივ გამოუსადეგარ ქცევაში. დაზიანების ხერხები შეიძლება იყოს სხვადასხვა: მექანიკური დაზიანება, საღებავი ან წებოვანი ნივთიერებებით დაფარვა და ა.შ.

სამართლებრივ სამყაროში ხშირად გვხვდება ტერმინები - ქურდობა, ძარცვა და ყაჩაღობა. მიუხედავად იმისა, რომ ეს დანაშაულები ერთი შეხედვით ერთმანეთს ჰგავს, თითოეულ მათგანს საკუთარი სამართლებრივი შინაარსი და დამახასიათებელი ელემენტები აქვს.

სისხლის სამართლის კოდექსის 177-ე მუხლის მიხედვით, ქურდობა არის სხვისი მოძრავი ნივთის ფარული დაუფლება მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით. ეს ნიშნავს, რომ ქურდი ცდილობს ნივთის დაუფლებას ისე, რომ დაზარალებულმა ან სხვებმა ვერ შეამჩნიონ. ქურდობის დანაშაული დასრულებულად ითვლება მაშინ, როცა პირი უკვე დაეუფლა ნივთს - თუნდაც ის ნივთი არ მოასწრო წაეღო.

მაგალითი:
თუ ვინმე ფარულად ამოიღებს თქვენს ჩანთას კაფეში ისე, რომ ვერ შეამჩნევთ - ეს ქურდობაა.

სისხლის სამართლის კოდექსის 178-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომ ძარცვა არის სხვისი მოძრავი ნივთის აშკარა დაუფლება მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით. სხვაობა ქურდობასთან შედარებით იმაშია, რომ აქ ქმედება ღიად, ყველას თვალწინ ხორციელდება.

მაგალითი:
თუ ქუჩაში ვინმე ჩანთას გამოგტაცებთ ხელიდან - ეს უკვე ძარცვაა, რადგან ქმედება აშკარაა და არ ფარავს მიზანს.

ყველაზე მძიმე ფორმაა ყაჩაღობა, რომელიც სისხლის სამართლის კოდექსის 179-ე მუხლით რეგულირდება.
ეს არის თავდასხმა სხვისი ნივთის მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, ჩადენილი სიცოცხლისთვის ან ჯანმრთელობისთვის საშიში ძალადობით ან ძალადობის მუქარით.

ყაჩაღობა განსაკუთრებით საშიშია, რადგან აქ საფრთხე ექმნება არა მხოლოდ ქონებას, არამედ ადამიანის სიცოცხლესაც.
მნიშვნელოვანია - ყაჩაღობის დანაშაული დასრულებულად ითვლება თავდასხმის მომენტიდან, მიუხედავად იმისა, შეძლებს თუ არა დამნაშავე ნივთის დაუფლებას.

მაგალითი:
თუ ადამიანი სურს ფულის წაღება და ამისთვის მუქარით ან იარაღის დემონსტრირებით გესხმათ თავს — ეს ყაჩაღობაა, თუნდაც არაფერი წაუღია.

უდანაშაულობის პრეზუმფცია არის სამართლის ერთ-ერთი უმთავრესი საყრდენი, რომელიც იცავს თითოეულ ადამიანს უსაფუძვლო ბრალდებისგან და უზრუნველყოფს სამართლიანი სასამართლოს უფლებას. საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-5 პუნქტის მიხედვით:

„ადამიანი უდანაშაულოდ ითვლება, ვიდრე მისი დამნაშავეობა არ დამტკიცდება კანონით დადგენილი წესით, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენით.“

ეს პრინციპი მოქმედებს სისხლის სამართლის პროცესის ყველა ეტაპზე - გამოძიებიდან საბოლოო განაჩენამდე. ის ავალდებულებს როგორც სასამართლოს, ისე სამართალდამცავ ორგანოებს, რომ თავი შეიკავონ ნებისმიერი წინასწარი შეფასებისგან, სანამ ბრალდებულის დანაშაული არ დადასტურდება კანონიერად.

უდანაშაულობის პრეზუმფცია წარმოადგენს არა მხოლოდ სამართლებრივ ნორმას, არამედ დემოკრატიული სახელმწიფოს მორალურ სტანდარტს.
მისი მიზანია:

• დაიცვას პირის ღირსება და რეპუტაცია;

• უზრუნველყოს სამართლიანი სასამართლო განხილვა;

• გადაანაწილოს მტკიცების ტვირთი ბრალდების მხარეზე;

• დაარწმუნოს საზოგადოება, რომ არავინ ისჯება მტკიცებულებების გარეშე.

სწორედ ამიტომ, ბრალის დამტკიცების პასუხისმგებლობა ეკისრება პროკურორს, ხოლო ყველა ეჭვი ყოველთვის უნდა გადაწყდეს ბრალდებულის სასარგებლოდ - ეს არის პრინციპი in dubio pro reo.

ევროპის ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტი ამბობს:

„ყოველი პირი, ვისაც ბრალად ედება დანაშაული, ითვლება უდანაშაულოდ, სანამ მისი ბრალეულობა არ დამტკიცდება კანონით დადგენილი წესით.“

ევროსასამართლო არაერთ საქმეში ადასტურებს ამ პრინციპის სიღრმეს. მაგალითად:

საქმე „ბარბერა ესპანეთის წინააღმდეგ“ - სასამართლომ განმარტა, რომ მტკიცების ტვირთი ყოველთვის ეკისრება ბრალდების მხარეს, ხოლო ბრალდებულს არ აქვს ვალდებულება დაამტკიცოს საკუთარი უდანაშაულობა.
ნებისმიერი ეჭვი, რომელიც ვერ განიდევნება მტკიცებულებებით, უნდა გადაწყდეს ბრალდებულის სასარგებლოდ.

საქმე „სალაბიაკუ საფრანგეთის წინააღმდეგ“ - ევროსასამართლომ აღნიშნა, რომ სახელმწიფოს შეუძლია გარკვეულ შემთხვევებში დააწესოს პასუხისმგებლობის პრეზუმფცია, თუმცა ეს უნდა მოხდეს გონივრულ ფარგლებში და არ უნდა არღვევდეს დაცვის უფლებებს.
ანუ, სასამართლომ ყოველთვის უნდა შეაფასოს ყველა გარემოება და არ უნდა გამოიყენოს ბრალდების პრეზუმფცია ავტომატურად.

საქართველოს სასამართლო პრაქტიკაში უდანაშაულობის პრეზუმფცია არის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად გამოყენებული დაცვის მექანიზმი.
სასამართლოები ვალდებულნი არიან თავი შეიკავონ ისეთი განცხადებებისგან, რომლებიც შეიძლება აღქმული იყოს როგორც პირის ბრალეულობის წინასწარი აღიარება - სანამ საბოლოო განაჩენი არ დადგება.

ასეთი მიდგომა უზრუნველყოფს:

• სამართლის სამართლიანობას,

• საზოგადოების ნდობას სასამართლოს მიმართ
  და

• ადამიანის უფლებების დაცვის მაღალი სტანდარტს.

უდანაშაულობის პრეზუმფცია არის სამართლებრივი უსაფრთხოების გარანტია, რომელიც იცავს მოქალაქეს სახელმწიფოს ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებისგან.
ეს პრინციპი გვახსენებს, რომ სამართლიანობა იწყება ეჭვიდან, არა ბრალდებით - სანამ სასამართლო არ იტყვის თავის სიტყვას, ყველა უდანაშაულოა.