ვეფხისტყაოსანი სპექტაკლი, რობერტ სტურუა - დაირღვა თუ არა კანონი და აქვს თუ არა მაყურებელს თანხის დაბრუნების უფლება?

რობერტ სტურუას მიერ დადგმულმა „ვეფხისტყაოსანმა“ საზოგადოებაში გამოიწვია ფართო დისკუსია, რომელმაც კულტურული სივრციდან გადაინაცვლა სამართლებრივ შეფასებაში. საკითხის არსი მდგომარეობს ერთ მთავარ კითხვაში შეესაბამებოდა თუ არა სპექტაკლის შინაარსი მისთვის მინიჭებულ 7+ ასაკობრივ მარკირებას და, შესაბამისად, დაირღვა თუ არა მომხმარებლისა და ბავშვის უფლებები.

რუსთაველის ეროვნულ თეატრში შედგა რობერტ სტურუას მიერ დადგმული სპექტაკლის „ვეფხისტყაოსანი“, პირველი ნაწილის („ამბავი როსტევან არაბთა მეფისა“) პრემიერა. ინსცენირების ავტორი და რეჟისორია თავად რობერტ სტურუა, ხოლო სცენოგრაფიულ გადაწყვეტაზე იმუშავეს ანა ნინუამ და რეჟისორმა. სცენის სივრცის ფორმირებაში მონაწილეობდნენ მერაბ მერაბიშვილი და ტიტე ჯალაღონია, გამოყენებულია ასევე მირონ შველიძის ვიზუალური ელემენტები. მუსიკალური გაფორმება ეკუთვნის სვიმონ ჯანგულაშვილსა და რობერტ სტურუას, ქორეოგრაფიული ნაწილი კი შექმნილია კოტე ფურცელაძის მიერ. რეჟისორის თანაშემწეა თეა მარგველაშვილი. წარმოდგენაში მონაწილეობენ ბუკა თოლორდავა, ირაკლი კერესელიძე, ბექა მეძმარიაშვილი, ქეთი სვანაძე, დავით უფლისაშვილი, ლევან ხურცია, ლაშა ჯუხარაშვილი და სხვა მსახიობები.

რატომ არის „ვეფხისტყაოსანი“ ჩვეულებრივ სპექტაკლზე უფრო მგრძნობიარე სამართლებრივი თემა?

„ვეფხისტყაოსანი“ ქართველებისთვის უბრალოდ ლიტერატურული ძეგლი არ არის. UNESCO-ს „Memory of the World“ რეესტრში შეტანილი შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსნის“ ხელნაწერთა კოლექცია აღიარებულია, როგორც ქართული, აღმოსავლური და ევროპული კულტურული ტრადიციების უნიკალური სინთეზი, რომელიც უკავშირდება სიყვარულის, მეგობრობის, თანასწორობისა და თავისუფლების იდეებს. სწორედ ამიტომ, „ვეფხისტყაოსანი“ საქართველოს კულტურულ ცნობიერებაში არსებობს არა როგორც ერთი ტექსტი, არამედ როგორც ღირებულებითი და ეროვნული სიმბოლო, რომელიც აერთიანებს ისტორიულ მეხსიერებასა და ეთიკურ მოდელს.

ამ კონტექსტში, როდესაც ასეთი სახელწოდებით დადგმულ სპექტაკლს ენიჭება ასაკობრივი მარკირება7+, აღნიშნული აღარ შეიძლება შეფასდეს მხოლოდ ტექნიკურ აღწერად. ეს არის საზოგადოებრივი ნდობის მატარებელი სამართლებრივი სიგნალი, რომელიც მაყურებლის, განსაკუთრებით მშობლისა და პედაგოგის მხრიდან აღიქმება როგორც წინასწარი გარანტია, რომ წარმოდგენის შინაარსი ასაკობრივად თავსებადია და არ შეიცავს ისეთ ელემენტებს, რომლებიც შეიძლება საზიანო იყოს ბავშვისთვის. სწორედ ამიტომ, „ვეფხისტყაოსნის“ მსგავსი სიმბოლური მნიშვნელობის მქონე ნაწარმოების შემთხვევაში, ასაკობრივი მარკირების სიზუსტე გარდაიქმნება არა ფორმალურ ვალდებულებად, არამედ მაღალი ხარისხის პასუხისმგებლობად.

შესაბამისად, როდესაც კულტურულად და ეროვნულად დატვირთული ტექსტის სახელით შექმნილ წარმოდგენას მიენიჭება 7+ კატეგორია, ეს ქმნის განსაკუთრებულ სამართლებრივ მოლოდინს: რომ შინაარსი არა მხოლოდ ფორმალურად, არამედ შინაარსობრივადაც შეესაბამება ამ ნიშნულს. ამგვარ პირობებში, ასაკობრივი მარკირება ფუნქციონირებს, როგორც ნდობისა და პასუხისმგებლობის ერთობლივი მექანიზმი, რომლის დარღვევაც შეიძლება შეფასდეს არა მხოლოდ ესთეტიკური დისკუსიის, არამედ სამართლებრივი შეფასების საგნად.

არის თუ არა 7+ რეკომენდაცია თუ სამართლებრივი ვალდებულება?

7+ არ არის მხოლოდ რეკომენდაცია. საქართველოს კანონის „მომხმარებელთა უფლებების დაცვის შესახებ“ მიხედვით:

მუხლი 5 ავალდებულებს მოვაჭრეს მიაწოდოს მომხმარებელს ზუსტი და სრული ინფორმაცია;

მუხლი 24 და 26 კრძალავს უსამართლო და შეცდომაში შემყვან კომერციულ პრაქტიკას.

შესაბამისად, ასაკობრივი მარკირება წარმოადგენს მომსახურების არსებით მახასიათებელს, რომლის არაზუსტობა შეიძლება შეფასდეს როგორც მომხმარებლის შეცდომაში შეყვანა.

რას ამბობს ბავშვის უფლებათა კოდექსი ასეთ შემთხვევაზე?

ბავშვის უფლებათა კოდექსი ადგენს მკაფიო სტანდარტებს:

მუხლი 5 ბავშვის საუკეთესო ინტერესი არის პრიორიტეტი;

მუხლი 4 ბავშვის ღირსება ხელშეუვალია;

მუხლი 3 სექსუალური შინაარსი შეიძლება ჩაითვალოს საფრთხის შემცველად;

მუხლი 25 ბავშვი დაცული უნდა იყოს მისთვის შეუსაბამო ინფორმაციისგან.

ეს ნიშნავს, რომ ბავშვი არ უნდა აღმოჩნდეს ისეთ გარემოში, რომელიც მის ასაკს არ შეესაბამება.

ზღუდავს თუ არა ეს ხელოვნების თავისუფლებას?

არა. საქართველოს კონსტიტუციის მიხედვით:

მუხლი 20 იცავს შემოქმედების თავისუფლებას;

მუხლი 34 ადგენს, რომ ეს თავისუფლება არ უნდა არღვევდეს სხვათა უფლებებს;

მუხლი 30 იცავს ბავშვთა უფლებებს.

სამართლებრივი პრობლემა არ არის შინაარსი, არამედ მისი არასწორი მარკირება და კომუნიკაცია.

როგორ უნდა შეაფასოს ჩვეულებრივმა ადამიანმა იყო თუ არა სპექტაკლი 7+?

გამოიყენება sogenannte „გონივრული მშობლის სტანდარტი“:

წინასწარ რომ მცოდნოდა სპექტაკლის რეალური სცენები, წავიყვანდი თუ არა 7 წლის ბავშვს?

თუ პასუხი არის „არა“, მაშინ 7+ მარკირება ვერ ასრულებს თავის ფუნქციას
და ხდება სამართლებრივად სადავო.

როდის შეიძლება ჩაითვალოს, რომ კანონი დაირღვა?

დარღვევა შესაძლებელია, თუ დადგინდება, რომ:

სპექტაკლი არ შეესაბამებოდა 7+ კატეგორიას, ეს ინფორმაცია არ იყო სწორად კომუნიცირებული და მომხმარებელი დაეყრდნო ამ ნიშნულს გადაწყვეტილების მიღებისას.

ასეთ შემთხვევაში სახეზეა: შეცდომაში შემყვანი კომერციული საქმიანობა მომხმარებლის ინფორმირებული არჩევანის დარღვევა

აქვს თუ არა მაყურებელს თანხის დაბრუნების უფლება?

ზოგადი წესი ასეთია: მომხმარებელთა უფლებების დაცვის შესახებ კანონის მუხლი 14(2)(ო) კულტურული ღონისძიების ბილეთი არ ექვემდებარება ავტომატურ დაბრუნებას, თუმცა არსებობს გამონაკლისი:

თუ დადგინდება, რომ მომსახურება არ შეესაბამებოდა აღწერილობას, მომხმარებელს შეუძლია მოითხოვოს:

თანხის დაბრუნება ან შესაბამისი კომპენსაცია ეს ეფუძნება პრინციპს:

მომსახურება უნდა შეესაბამებოდეს მის შესახებ მიწოდებულ ინფორმაციას.

ვის ეკისრება პასუხისმგებლობა თეატრს თუ პლატფორმას?

ამავე კანონის მიხედვით: მუხლი 4 განსაზღვრავს „მოვაჭრის“ ცნებას პასუხისმგებელია ის, ვინც სთავაზობს მომსახურებას მომხმარებელს.

პრაქტიკაში:

თეატრი / ორგანიზატორი შინაარსზე

პლატფორმა ტექნიკურ ნაწილზე

შეიძლება თუ არა მსახიობმა მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება?

დიახ გარკვეულ პირობებში. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის: მუხლი 18 იცავს პირის ღირსებასა და რეპუტაციას.

თუ ვიდეო გავრცელდა: დამამცირებელი ფორმით, კონტექსტის დამახინჯებით

შესაძლებელია მორალური ზიანის მოთხოვნა, თუმცა აუცილებელია:

ზიანის არსებობის მტკიცება, მიზეზობრივი კავშირის დადგენა

რა სამართლებრივი შედეგები შეიძლება დადგეს?

თუ დარღვევა დადასტურდა: მომხმარებელთა დაცვის სააგენტოს შეუძლია მოითხოვოს დარღვევის აღმოფხვრა; შესაძლებელია ინფორმაციის გასწორების ვალდებულება;

შეუსრულებლობის შემთხვევაში: მუხლი 34 ფინანსური სანქცია (ბრუნვის 2%-მდე).

რა არის საბოლოო სამართლებრივი დასკვნა?

თუ სპექტაკლი თავისი შინაარსით არ შეესაბამებოდა 7+ კატეგორიას და ეს არ იყო სათანადოდ კომუნიცირებული, აღნიშნული შეიძლება შეფასდეს როგორც მომხმარებლის შეცდომაში შეყვანა და ბავშვის საუკეთესო ინტერესის დარღვევა.

ეს არ არის ხელოვნების წინააღმდეგ მიმართული შეფასება. ეს არის სამართლებრივი ბალანსის საკითხი:

ხელოვნება თავისუფალი

ბავშვი დაცული

მომხმარებელი ინფორმირებული

სწორედ ამ ბალანსის დაცვა წარმოადგენს თანამედროვე სამართლის ერთ-ერთ მთავარ პრინციპს.

ბავშვთა უფლებებისა და საოჯახო სამართლის სპეციალიზებული ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე

კონსულტაციისთვის დაგვიკავშირდით

საქართველოში 598 419 416  
თბილისი, ალ.ყაზბეგის №47 (მეტრო დელისი)
თბილისი, გურამიშვილის N23 ა (მეტრო ღრმაღელე)

იტალიაში ქართველი ოპერატორი 351 5 47 00 47  
Italia, Bari, Piazza Nicola Balenzano, 12 A

გაზიარება

Facebook კომენტარები